Vóór het tijdperk van de open Europese grenzen had een groot deel van de vrachtwagens op de Europese wegen voorop en achterop een TIR-bordje. Het gebruik was zo wijdverbreid dat de afkorting TIR in veel landen synoniem is geworden voor vrachtwagen. In onder meer Italië, Polen, Portugal en Turkije staat ‘tir’ vermeld in het woordenboek. Het gebruik van het carnet was de laatste jaren in Europa sterk afgenomen en daardoor wat in de vergetelheid geraakt.

Worstelen

Door de brexit lijkt daar echter verandering in te komen. Onlangs haalde een Poolse expresvervoerder het nieuws nadat het hem was gelukt met TIR zonder noemenswaardig oponthoud het Verenigd Koninkrijk te bereiken terwijl andere transporteurs te maken kregen met douanerompslomp en lange wachttijden. Het ging om de Poolse transporteur Sachs Trans, die de opdracht had een lading medische benodigdheden met spoed naar Ashford in Engeland te krijgen. ‘Door de economische consequenties van de pandemie is het essen­tieel dat vervoersketens snel en efficiënt blijven functioneren’, zegt IRU-secretarisgeneraal Umberto de Pretto. ‘Deze speciale zending van essentiële medische benodigdheden naar het VK toonde aan dat TIR werkt. Het carnet kan een echt verschil maken voor bedrijven die worstelen met de nieuwe douanegrens tussen de EU en het VK.’

Transports Internationaux Routiers, afgekort: TIR

TIR staat voor Transports Internationaux Routiers (internationaal wegtransport) en geldt als het enige wereldwijde systeem voor grensoverschrijdend wegvervoer. Bij TIR-vervoer worden de douanehandelingen in de kantoren verricht en niet bij de grensovergang. TIR biedt zo een douanegarantie voor de grens, zodat transporteurs internationale grenzen kunnen overschrijden en transitlanden passeren zonder steeds geconfronteerd te worden met invoerrechten en belastingenverplichtingen. De aanmelding is elektronisch en in de praktijk hoeft de chauffeur alleen maar het TIR-carnet in te vullen en het te laten afstempelen door de douane bij vertrek, grenspassages en aankomst. Op het voertuig moet het TIR-bordje zichtbaar zijn. De douane controleert de trailers of containers in het land van vertrek en verzegelt die. De verzegeling wordt pas op de plaats van bestemming weer geopend. Het TIR-systeem is in beheer bij de internationale transportkoepel IRU in Genève. In Nederland geeft het Niwo de TIR-carnets uit.

Een deze week verschenen VN-publicatie over het bouwen van corona-bestendige transportketens onderstreept het belang van gecoördineerde, internationale actie en instrumenten zoals TIR om het grensoverschrijdende goederenvervoer door te kunnen laten gaan. Het carnet kan blokkades en chaos aan de grenzen voorkomen, stellen de auteurs.

Beheerder IRU voert al jaren campagne om meer landen zo ver te krijgen zich aan te sluiten. Inmiddels werken 77 landen in Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten met het systeem en dat aantal groeit nog altijd. In 2020 voerden ongeveer 34.000 bedrijven samen een miljoen TIR-transporten uit.

Midden-Oosten

De IRU wijst erop dat het gebruik van het carnet zich de afgelopen jaren vooral snel heeft verbreid in het Midden-Oosten. Daar bewijst het systeem zijn waarde, stelt de organisatie. Deelnemende landen hebben de tijd die nodig is bij de grensovergang fors omlaag weten te brengen. Op de grens tussen Oman en Saoedi-Arabië gaat het om een reductie van meer dan 70%. De passage van Saoedi-Arabië naar de Verenigde Arabische Emiraten gaat zelfs 90% sneller. Eind december besloot ook Egypte zich aan te sluiten. Het grootste land van de Arabische wereld zag zijn export (+5%) en import (+3%) de afgelopen jaren toenemen en veel van de belangrijkste handelspartners van het land, waaronder China en Turkije, werken al met het systeem.

In het voorjaar van 2018 besloot China te gaan werken met TIR, waarna in 2019 de controleposten open gingen voor internationaal wegtransport. Het vervoer per vrachtwagen kon daardoor qua doorlooptijd ineens concurreren met het transport over het spoor. De kostenbesparing ten opzichte van vervoer via de lucht kan zelfs oplopen tot 50%. ‘Een doorbraak voor het Euraziatische wegvervoer’, zei De Pretto destijds. Een van de eerste bedrijven die gebruik maakte van de Chinees-Europese wegcorridor was Alblas International Logistics, dat inmiddels een vaste lijndienst via Oost-Europa, Rusland en Kazachstan naar China aanbiedt. Het bedrijf heeft een eigen vestiging in China en warehousing-locaties in het oosten van het land (Shanghai) en het westen (Urumqi).

Veiligheid

Naast handelsbelangen speelt in veel landen nog een andere reden om te proberen de wachttijden aan de grenzen in te perken: veiligheid. Als voorbeeld wordt gewezen op de explosie van een brandstoftanker bij de Islam Qala-grensovergang tussen Afghanistan en Iran waarbij zeventien mensen gewond raakten. De materiële schade bedroeg naar schatting veertig tot vijftig miljoen dollar en vijfhonderd voertuigen gingen verloren. Volgens de IRU kan dit type ongevallen worden voorkomen. Niet alleen internationale veiligheidsnormen voor het vervoer van gevaarlijke stoffen kunnen daarbij helpen, maar ook TIR. De Pretto; ‘Door de congestie aan de grenzen aanzienlijk te verminderen, zou het TIR-systeem ook de schade en het aantal slachtoffers als gevolg van ongevallen zoals die bij Islam Qala verminderen.’

Zeecontainers en wissellaadbakken

De eerste TIR-overeenkomst dateert uit 1949 en werd gesloten tussen een klein aantal Europese landen. In 1960 schaarde ook de VN zich achter het systeem. Deze eerste wereldwijde TIR-overeenkomst werd in 1975 herzien. Naast een aantal wijzigingen om TIR efficiënter, minder complex en veiliger te maken, was er nog andere reden waarom aanpassing nodig was. Door de intrede van de zeecontainer, binnenvaartcontainer en wissellaadbak werd het noodzakelijk om de container onder bepaalde voorwaarden te accepteren als beveiligde laadeenheid door de Douane. Sindsdien geldt de TIR-regeling niet langer alleen voor het wegvervoer, maar ook voor het vervoer per spoor, over de binnenwateren en over zee. Overigens geldt nog altijd de regel dat onder TIR een reis in ieder geval deels over de weg moet plaatsvinden. Andere vormen van transport zijn niet uitgesloten als het gaat om een multimodaal traject.