De deadline van 1 april – de NVWA benadrukt dat het géén grap is – staat in het Border Operating Model (BOM) van de Britse overheid. In dit document is vastgelegd hoe de Britten nieuwe importregels voor landbouwproducten zullen implementeren. Vanaf genoemde datum moeten bij export vanuit de EU naar het VK onder meer snijbloemen, groenten en fruit voorzien zijn van een zogenoemd fytosanitair certificaat. Veel producten die worden gemaakt van dierlijke grondstoffen moeten voorzien zijn van een veterinair gezondheidscertificaat. In tegenstelling tot de EU heeft het VK gekozen voor een gefaseerde invoering. De datum van 1 april geldt voor verreweg de meeste agroproducten. Voor een kleine groep producten met ‘hoog risico’, waaronder bomen en levende dieren, geldt de certificeringsplicht al sinds 1 januari. In de laatste fase, per 1 juli, doet de Britse overheid nog een aantal aanpassingen in de controlesystematiek.

250 certificaten

Peter Verbaas, brexit-coördinator van de NVWA, wijst op de grote variëteit aan documenten. Elke product­categorie heeft een eigen veterinair gezondheids­certificaat, dat de NVWA opstelt op basis van Britse regel­geving. ‘Er zijn zo’n 250 verschillende gezondheidsdocumenten. Denk bijvoorbeeld aan eieren, kaas en vleessoorten.’ Om de benodigde certificaten te krijgen, moeten exporteurs eerst hun administratie op orde brengen. Het gaat dan onder meer om de juiste e-herkenning, registratie bij de NVWA en de voor het product relevante keuringsdienst. Ook geldt voor exporteurs de eis dat ze zich moeten aanmelden bij het ICT-systeem e-CertNL en de systemen van de Britse overheid.

Een belangrijke les uit alle brexitperikelen tot nu toe is, dat de voorbereiding van bedrijven op veranderende processen vaak tekortschiet. Dat zal waarschijnlijk ook bij de deadline van 1 april het geval zijn, schrijft minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok in een brief aan de Tweede Kamer over de ervaringen van de regering met de brexit. ‘Ten aanzien van enkele sectoren leeft de zorg dat bedrijven nog te veel denken of hopen dat grenscontroleprocessen beperkt zullen blijven, waardoor zij de nodige voorbereidingen uitstellen.’

Aan het begin van dit jaar zag de NVWA die vrees al enigszins bevestigd worden. De organisatie moest een aantal transporten van vlees en vis tegenhouden. Als gevolg van onder meer logistieke opstoppingen bij de grens waren sommige ladingen zelfs zo vertraagd, dat ze niet meer geschikt waren voor consumptie en moesten worden vernietigd. Een verliespost die voor rekening komt van de ondernemer zelf.

Aanpassingsfrictie

In zijn Kamerbrief waarschuwt minister Blok dat het Nederlandse exporterende bedrijfsleven met nieuwe verstoringen te maken kan krijgen naarmate het VK verdere importcontroles gaat handhaven. ‘De verwachting is dat het nog zeker enkele maanden zal duren voordat alle aanpassingsfrictie is opgelost, een periode waarin het kabinet de situatie nauwgezet blijft monitoren en het bedrijfsleven waar mogelijk zal ondersteunen met gerichte communicatie en voorlichting,’ aldus Blok. ‘Daarnaast wordt zowel op EU-niveau als bilateraal met het VK intensief contact onderhouden om informatie te delen en uit te wisselen en om verstoringen waar mogelijk te voorkomen en waar nodig die zo snel en goed mogelijk op te lossen.’

De veranderingen vragen de nodige voorbereidingen van bedrijven, ook als zij al veel ervaring hebben met export. van hun producten. De website van het brexitloket wijst op het voorbeeld van zuivelcoöperatie FrieslandCampina, die onder meer kaas en chocolademelk vervoert naar het VK. Van de 40.000 ton kaas die elk jaar vanuit Nederland zijn weg naar het VK vindt, komt ongeveer de helft voor rekening van het bedrijf. Het VK is bij FrieslandCampina jaarlijks goed voor ongeveer 200 miljoen euro omzet. Gezien de totale omzet van 11,3 miljard euro van het bedrijf lijkt dat niet veel, maar het concern ziet in het VK een belangrijke groeimarkt. Het feit dat producten voor het VK nu buiten de EU worden verhandeld, veroorzaakt de belangrijkste verschuiving binnen de coöperatie, zegt FrieslandCampina. Hiervoor moeten onder meer handelssystemen worden aangepast. Wat 1 april voor FrieslandCampina vooral spannend maakt, is dat het bedrijf voor de laatste cruciale stappen afhankelijk is van Britse en Nederlandse inspectie- en douanediensten.

Die spanning lijkt terecht, want veel is nog onduidelijk. De Britten en de Europese Commissie zijn nog altijd in gesprek over details van de benodigde certificaten. Ook het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij (LNV), de NVWA en de keuringsdiensten zijn hierover in gesprek met de Britse overheid. Ondernemersvereniging Evofenedex verwacht dat tot aan de ingangsdatum van 1 april onduidelijkheid zal blijven bestaan over de exportpapieren, hoewel deze voor vrijwel alle landbouwproducten noodzakelijk zijn. De NVWA adviseert exporteurs om de websites van de Britse overheid en de NVWA goed te volgen, zodat zij zeker weten voor welke producten veterinaire of fytosanitaire gezondheidscertificaten nodig zijn en hoe zij die moeten aanvragen.

Groupage

Volgens Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) komen ondernemers voor allerlei problemen te staan. In een analyse schrijft Klaas Johan Osinga van LTO dat groupage, het samenbrengen van kleinere eenheden in grote zendingen, in het bijzonder aandacht vraagt. ‘De NVWA wil graag op pallet-niveau certificeren. Hiervoor moeten bedrijven wel nette gecertificeerde locaties voorstellen. Bedrijven moeten ook nadenken hoe ze netjes kunnen verpakken, zodat de zendingen verzegeld kunnen worden. Vanaf 1 juli start het VK ook met steekproefsgewijs controleren in de aankomsthavens. Tot dan wordt er gecontroleerd op de afleverlocaties.’

Ook bestaat volgens LTO veel onduidelijkheid over de export van samengestelde producten zoals bakkerijproducten, ijs, snoepjes en chocolade. ‘De Britse autoriteiten geven aan nog met richtlijnen te komen. Vraag is ook of bijvoorbeeld voor de export van ingeblikt varkensvlees de herkomst van alle slachterijen aangegeven moet worden op het certificaat. Dit is iets dat zelfs andere derde landen niet vragen.’