Uit de TNO-analyse van technologische ontwikkelingen en hun maatschappelijke impact blijkt dat digitalisering en automatisering kunnen leiden tot andere scenario’s dan vaak gedacht. Zo constateert het onderzoeksinstituut dat er nog veel winst is te behalen bij het vervoer van goederen over de weg. Innovaties op het gebied van autonoom rijden en zelforganisatie, schonere voertuigen en dataplatforms maken dat de transportkosten en milieueffecten voor het wegvervoer sterker afnemen dan bij spoor en binnenvaart.

Het tempo van innovatie leidt in het wegvervoer tot lagere kosten en milieu impact en meer flexibiliteit, snelheid en efficiëntie. De verbeterde concurrentiepositie ten opzichte van andere modaliteiten zou volgens TNO kunnen leiden tot een omgekeerde modal shift. ‘Het kantelpunt wordt verwacht wanneer er in het wegtransport door automatisering zonder chauffeurs gereden kan worden, de vrachtwagens schoon en stil zijn (elektrisch) en trailers door e-dolly’s automatisch in ontvangst worden genomen (platforms).’

Doelen

Het instituut adviseert het modal shiftbeleid van weg naar spoor en binnenvaart te herijken. ‘Niet meer de exacte route vastleggen, maar flexibele, adaptieve sturing op de uiteindelijke maatschappelijke doelen (veiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid).’

Een nieuwe adaptieve manier van beleidsvorming, implementatie en uitvoering vraagt echter om meer kennis over de technologie, de snelheid van innovaties, bijbehorende kosten en de mogelijke implicaties op het mobiliteitssysteem, schrijft TNO. Ook de maatschappelijke effecten op veiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid zijn volgens de organisatie tot nu toe onderbelicht.

Modal shift

De modal shift is de focus van beleid op Europees, landelijk en regionaal niveau. De Europese Commissie heeft in 2011 het doel gesteld om in 2030 30% van het wegvervoer boven de 300 kilometer te verschuiven naar spoor en binnenvaart, in 2050 moet dit 50%. Met de Europese Green Deal is dat percentage opgekrikt naar 75%.

In Nederland is modal shift een belangrijk onderdeel van de goederenvervoeragenda. Op regionaal niveau is rond de aanleg van de Tweede Maasvlakte afgesproken dat voor het vervoer van containers in 2033 gedaald moet zijn van 50% naar 35%.

TNO heeft zijn bevinding opgeschreven in het whitepaper ‘Succesvolle mobiliteitstransitie met adaptieve reisbegeleiding’.