De onderzoekers geloven verder dat de huidige explosieve groei van de koerier- en pakketdiensten in Nederland structureel van aard is. Die groei zal over de komende vijf jaar een omvang van 31% tot 42% bereiken, berekenen zij.

De onderzoekers roepen de sector en de betrokken ministeries op om met de nodige urgentie nieuw beleid te ontwikkelen voor deze groeimarkt, omdat de onstuimige groei volgens hen tot een toename van de bestaande problemen in het pakketvervoer zal leiden. ‘Bezinning over groei van de koerier- en pakketdiensten is op zijn plaats. Zo leidt de groei tot meer uitstoot van CO2, meer onveilige situaties in het verkeer, extra druk op het wegennetwerk in drukke steden, meer economische activiteit in een weinig transparante markt en meer sociale misstanden.’

Professionaliseringsslag

In de Niwo-studie wordt gesteld dat er ‘een professionaliseringsslag binnen de koerier- en pakketdiensten nodig is en dat hierbij haast geboden is’.

Policy Research Corporation en Panteia hebben bij het onderzoek vier verschillende draaiboeken gehanteerd om in beeld te brengen hoe de markt zich kan herstellen van de coronapandemie. In de deelmarkten ferrytransport, autotransport en afvalstoffenvervoer was in het begin van de crisis sprake van een forse krimp en zal het herstel de komende vijf jaar naar verwachting zwak zijn, aldus de onderzoekers.

Ook binnen het agrarisch transport vielen er rake klappen doordat het vervoer van land- en tuinbouwproducten voor de horeca sterk afnam. ‘2020 sloot het agrarisch vervoer dan ook af met verlies.’ Dit jaar kan de sector bij het gehoopte herstel last krijgen van ‘een laag consumentenvertrouwen en een groter aantal faillissementen in de horeca’, aldus de studie.

Sierteeltvervoerders

De sierteeltvervoerders bleken vorig jaar ‘meer veerkrachtig’ toen de grenzen na de eerste lockdown in maart 2020 snel weer opengingen. De markt van planten en bloemen blijft volgens de onderzoekers wel gevoelig voor het sluiten van grenzen. ‘Aangezien Europese landen de afgelopen tijd over het algemeen niet zijn overgegaan tot het sluiten van grenzen is de verwachting dat dit ook in de nabije toekomst niet gebeurt.’

Toch blijft de afzet in deze sector onder druk staan door minder economisch verkeer en een ingestorte evenementenbranche, stellen de onderzoekers. In de bouwlogistiek was er slechts sprake van een kleine afname aan het begin van de pandemie en herstelde de sector zich veel sneller dan in andere deelmarkten. Als reden daarvoor wordt opgevoerd dat de bouwlogistiek werkt met langlopende contracten, waardoor er niet van de ene op de andere dag sprake was van vraaguitval, aldus de onderzoekers. De krapte op de woningmarkt maakt dat de krimp niet verder gaat dan enkele procentpunten. Dat verlies is hoofdzakelijk toe te schrijven aan geannuleerde projecten door de stikstofcrisis.

De studie stelt verder dat de coronacrisis geen structureel antwoord biedt op het chauffeurstekort in het wegtransport. ‘Alhoewel er door de vraaguitval in het goederenwegvervoer minder chauffeurs nodig zijn, is de vraaguitval niet dermate groot dat het chauffeurstekort verdwijnt’, stellen de rapportschrijvers. Zij pleiten in die context voor behoud of zelfs intensivering van maatregelen tegen het chauffeurstekort.

Mentaliteitsverandering

Policy Research Corporation en Panteia vinden dat in het goederenvervoer over de weg ‘een mentaliteitsverandering’ nodig is als het gaat om de omgang met structurele uitdagingen als de verduurzaming, het delen van capaciteit en het verhogen van de beladingsgraad. Zij wijzen er daarbij op dat een ‘grotere nadruk op innovatie en maatschappelijke verantwoordelijkheid gewenst is in de gehele keten’. Dit was ook voor de coronacrisis bekend, ‘maar de sector- en deelmarktprognoses laten zien dat in de coronacrisis de bestaande structurele uitdagingen van het wegtransport worden benadrukt’.

Bij die gewenste mentaliteitsverandering zien de onderzoekers een belangrijke rol weggelegd voor ‘logistieke kampioenen’ in het Nederlandse wegvervoer. Dit zijn bedrijven die een voortrekkersrol in de sector bekleden door gebruikte technologieën, hun toegang tot (big) data, gehanteerde logistieke processen en hun bestaande bedrijfscultuur. In het rapport wordt aanbevolen om de hoofdkantoren van deze bedrijven voor Nederland te behouden of zelfs aan te trekken en om ‘actief in te zetten op groei of overname voor bedrijven die een dergelijke voortrekkersrol in de toekomst kunnen vervullen’. Ook moet de crisisparaatheid van het Nederlandse goederenwegvervoer en de congestie op de wegen hoog op de agenda staan, luidt een verdere aanbeveling.