In Nederland hebben de afgelopen jaren veel kinderen in de hoogste klassen van de basisschool ‘dodehoekles’ gehad: een les op initiatief van Veilig Verkeer Nederland (VVN) en Transport en Logistiek Nederland (TLN) waarbij een vrachtwagen of vuilniswagen bij de school voor kwam rijden zodat de kinderen goed aanschouwelijk kon worden gemaakt hoe groot en gevaarlijk die bermudadriehoeken zijn die vanuit de vrachtwagencabine niet zichtbaar zijn. Ook met amusement is geprobeerd de waakzaamheid van jonge verkeersdeelnemers te vergroten: van het kinderboek ‘Ontsnapt uit de dode hoek’ van de populaire griezelschrijver Paul van Loon tot en met de augmented reality game ‘Uit de hoek’ van VVN.

Ernstige ongelukken

Onder het motto ‘een gewaarschuwd mens telt voor twee’ hopen de initiatiefnemers dat dit soort lessen ernstige ongelukken kunnen verhinderen, wetende dat de precieze uitwerking van de voorlichtingslessen nooit echt hard bewezen zal kunnen worden. Zelfs een groot deel van de volwassenen weet niet precies waar die dode hoek van de truckers zich nou eigenlijk bevindt, al is uit onderzoek gebleken dat in Nederland liefst 98% van de fietsers zich er in elk geval van bewust is dat de dode hoek überhaupt bestáát. Toch is er altijd wel wat kritiek geweest op de waarschuwende lessen voor basisschooljeugd, want schuif je de verantwoordelijkheid voor het dode hoek-probleem hiermee niet te zeer in de schoenen van jonge kinderen? Moeten de vrachtwagenchauffeurs niet gewoon beter opletten?

Ook van het allernieuwste dodehoek-initiatief kan je stellen dat het de verantwoordelijkheid voor het probleem weghaalt uit de cabine en neerlegt bij de medeweggebruikers. De waarschuwingssticker van de Franse overheid. Zo’n sticker wordt vanaf 1 januari verplicht voor alle vrachtwagens, zowel binnenlandse als buitenlandse, die zich in stedelijk gebied in Frankrijk begeven. Alle voertuigen van meer dan 3,5 ton moeten zowel aan de zijkanten als aan de achterzijde van de wagen zijn uitgerust met stickers, al mogen het ook borden zijn, waarmee kwetsbare weggebruikers als fietsers en voetgangers gewaarschuwd worden tegen de dode hoeken van de wagen.

Opschudding

De Franse overheid heeft de verplichting volgens TLN ‘zonder duidelijke aankondiging’ eind november bekendgemaakt. De Nederlandse belangenorganisatie van wegvervoerders is niet blij met de maatregel. ‘TLN is niet tegen verkeersveiligheid bevorderende maatregelen, maar in dit geval slaan de Fransen door.’

De dodehoekstickermaatregel zorgt volgens TLN voor ‘veel opschudding’ in de transportbranche. De verplichting zal worden afgedwongen met boetes van minimaal 135 euro, maar volgens de belangenorganisatie is helemaal niet zeker dat Europese regelgeving de Fransen hiertoe het recht geeft. TLN bekijkt samen met de Europese wegvervoerorganisatie IRU of het Franse stickerplan van tafel te krijgen valt.

Het is niet alleen de vraag of een waarschuwende sticker nog soelaas biedt voor de kwetsbare verkeersdeelnemer die de vrachtwagen dicht genoeg genaderd zijn om de boodschap op de zelfklever te kunnen lezen, transporteurs verkeren volgens TLN ook nog in onzekerheid over wat precies de vereisten van de sticker gaan worden. Al heeft Frankrijk wel een gedoogperiode van een jaar afgekondigd waarin de stickers nog niet aan strakke regels voldoen, áls ze maar aangeven waar de dode hoeken van de wagen zijn.

TLN raadt haar leden aan om, in afwachting van meer duidelijkheid over de rechtmatigheid van de Franse maatregel, toch alvast te checken waar de bewuste dodehoekstickers te verkrijgen zijn. De Nederlandse organisatie zegt bovendien te bekijken of ze de stickers straks zelf kan gaan leveren.

Extra regels

Dodehoekongevallen, meestal ongelukken waarbij rechts afslaande vrachtauto’s in aanrijding komen met rechtdoor gaande fietsers, kosten in Nederland gemiddeld acht à negen dodelijke slachtoffers per jaar. Daarmee speelt de dode hoek een rol bij circa 10% van de dodelijke vrachtwagenongevallen, die in Nederland namelijk in totaal gemiddeld tachtig mensen per jaar het leven kosten.

De maatschappelijke impact van de dodehoekongevallen is groot, zoals onlangs weer bleek in Amsterdam. Een ongeval in de Jan van Galenstraat, niet ver van de Jordaan en de grachten, waarbij een 31-jarige fietsster om het leven kwam, maakte veel emoties los en deed zowel in de buurt als op het stadhuis stemmen opgaan om vrachtverkeer zonder goede dodehoekvoorzieningen in het stadscentrum te verbieden. Wethouder Sharon Dijksma beloofde tegenover de lokale omroep AT5 meteen dat er nu ‘echt een tandje bij’ gedaan zou worden om het dodehoekprobleem aan te pakken.

Afgelopen week maakte de gemeente Amsterdam in vervolg hierop bekend dat ze de komende twee jaar extra maatregelen neemt om de algehele verkeersveiligheid in de stad te verbeteren, en dat ze daarbij gaat ‘kijken of er extra regels nodig zijn’ voor de dode hoek. ‘Denk hierbij aan het verbieden van bepaalde typen vrachtwagens in (een deel van) de stad. Daarnaast willen we de huidige maatregelen, zoals het veiliger inrichten van kruispunten, intensiveren. Ook gaan we in gesprek met de branche om te kijken hoe we het vrachtverkeer in de stad samen veiliger kunnen maken.’

Aan hulpmiddelen die vrachtwagenchauffeurs vanuit de cabine een beter zicht moeten bieden op hun medeverkeersdeelnemers, wordt voortdurend gewerkt. Buiten de bestaande dodehoekspiegels komen er onderhand ook geavanceerdere oplossingen op de markt. Zo was Peter Appel Transport dit jaar een van de launching customers die ging rijden met DAF City Turn Assist, een op radartechnologie gebaseerd systeem dat chauffeurs alarmeert als voetgangers, fietsers, auto’s of motorfietsen zich in de dode hoek bevinden. Het werkt met een korteafstands-radarunit die zich op of nabij het achterspatbord aan de bijrijderszijde bevindt. Een van de voordelen van radar is dat de medeweggebruikers zelfs bij heel slecht zicht niet onopgemerkt blijven, aldus DAF.

Breedbeeldcamera

Ook concurrerende truckfabrikanten zitten niet stil om oplossingen voor het dodehoekprobleem te vinden. Zo heeft MAN het Side Camera System, waarbij de chauffeur op zijn dashboard of via een aparte monitor live-beelden kan zien die buiten de wagen worden gemaakt door een breedbeeldcamera, een camera met een reikwijdte van 150 graden. Aanvullend op de camera werkt MAN’s systeem met ultrasonische sensoren die de chauffeur meteen een waarschuwingssignaal geven als een medeweggebruiker te dicht in de buurt van de vrachtwagen komt.

Scania introduceerde dit jaar op zijn beurt twee systemen, de Blind Spot Warning (BSW) en de Vulnerable Road User Collision Warning (VRUCW), die met behulp van radar, sensoren en camera de chauffeur moeten waarschuwen voor de aanwezigheid van met name voetgangers en fietsers.

Ook nieuwe Europese regelgeving die de vrachtwagenfabrikanten toestaat om vrachtwagens voor de Europese markt een iets grotere ‘neus’ (90 centimeter extra) te geven, zal volgens de deskundigen meehelpen om het zicht voor chauffeurs te verbeteren. Fabrikanten kunnen, vergeleken bij de platte vrachtwagenneuzen die in Europa tot nu toe gemeengoed zijn, nu cabines gaan ontwerpen met wat rondere, meer aerodynamische vormen. Cabines die zelf minder hoekig zijn, reduceren ook de dode hoek, zo is de verwachting.