Dat blijkt allemaal uit onderzoek van het Vlaamse Instituut Logistiek (VIL) in samenwerking met WTBC, een Vlaams onderzoeksbureau voor de bouw. De resultaten werden vorige week gepresenteerd tijdens een congres in Brussel. Tientallen vertegenwoordigers uit de bouw zaten op anderhalve meter afstand van elkaar gebiologeerd te luisteren naar het logistieke verhaal.

Woningbouw

Een aantal maatschappelijke ontwikkelingen heeft een grote invloed op de bouw en op de bouwlogistiek in stedelijke kernen. Zo is er de toenemende mobiliteitsdruk in de steden en worden vrachtwagens steeds meer geweerd door stadsbesturen, gedreven door hun streven de CO2-uitstoot te verminderen. Daar staat tegenover dat de woningbouw in de komende jaren alleen maar zal stijgen, omdat een groeiende bevolking gehuisvest moet worden.

Volgens VIL-statistieken is momenteel 25 tot 30% van de vrachtwagenbewegingen in de stad bouwgerelateerd. ‘Vaak hebben deze vrachtwagens een zeer lage bezettingsgraad’, vertelt onderzoeksleider Annelies De Meyer, die benadrukt dat de logistieke kosten kunnen oplopen tot 12% van de totale bouwkosten. Zij en andere experts typeren de bouwlogistiek als ‘ineffectief’. Grote bouwwerven bestaan uit een wirwar van bouwbedrijven die allemaal in onderaanneming werken van de hoofdaannemer en die elk hun eigen transport en logistiek regelen.

Gebundeld

VIL en het WTBC besloten de bouwsector een spiegel voor te houden en startten een onderzoek naar het concept van de bouwhub, een locatie aan de rand van de stad waar lading gebundeld en opgeslagen kan worden en waar zelfs onderdelen geprefabriceerd kunnen worden. Aan de hand van het simulatiemodel werd de klassieke werfsituatie zonder bouwhub vergeleken met een situatie mét bouwhub, op verschillende locaties. In het rekenmodel werd gebruik gemaakt van de gegevens van zestien bedrijven op zes bouwwerven in Antwerpen.

Alhoewel een reductie van de kosten voor de hand ligt bij de reorganisatie van ineffectieve logistiek, waren de resultaten verbluffend, aldus de onderzoekers. ‘Het aantal transporten in de stad en dus ook de CO2-uitstoot kan met 41% teruggebracht worden volgens onze berekeningen’, vertelt De Meyer. ‘Dit kan door werfpakketten op de bouwhub te bundelen en vervolgens via een milkrun de opeenvolgende bouwwerven te bevoorraden. De vrachtwagen kan bouwafval mee terug nemen.’

Faalkosten

Door consolidatie op de hub nam de bezettingsgraad van de vrachtwagen toe tot maximaal 70%. ‘En de totale transportafstand daalt met 11% doordat fabrikanten hun materiaal af kunnen zetten aan de hub’, vervolgt De Meyer, die suggereert dat er nog meer geoptimaliseerd zou kunnen worden indien de verschillende leveranciers hun bouwmateriaal zouden bundelen voor transport naar de bouwhub. ‘Maar dat is in dit onderzoek nog niet meegenomen.’

Behalve een optimalisatie van het transport, kan een bouwhub ook het bouwproces stroomlijnen doordat just-in-time leveringen mogelijk zijn, aldus De Meyer. ‘Hierdoor kan het bouwproces naadloos afgestemd worden op de logistiek en nemen wachttijden sterk af en de productiviteit van bouwploegen juist toe.’

Diefstal

Wachttijden worden onder zogenaamde faalkosten gerekend, waar bijvoorbeeld ook diefstal en beschadiging onder vallen. Ook hier kan winst behaald worden. Van diefstal op onbewaakte bouwwerven, die niet langer voorraden hoeven aan te houden, is geen sprake meer. ‘Materiaal hoeft bovendien niet nodeloos verplaatst te worden op het bouwterrein en de kans op beschadiging neemt af’, aldus het onderzoeksteam. Al met al becijferden zij de totale potentiële reductie van de logistieke kosten bij het gebruik van een bouwhub op 42%.

Ondanks de overtuigende voordelen van het gebruik van een bouwhub, is de realiteit in de bouwwereld weerbarstiger, weten de onderzoekers. Logistiek blijft nog een ondergeschoven kindje en kosten worden uiteindelijke doorgerekend aan de eindgebruiker. Vaak is er ook een gebrek aan organisatie in de ingewikkelde wirwar van betrokken partijen. ‘Er moet eerst een gevoel van urgentie gewekt worden bij de sector’, aldus de onderzoekers. Zij laten in het onderzoek ook buiten beschouwing wie de bouwhub moet aansturen.

Weinig aandacht

Wouter van  der Zwan, logistiek manager bij BAM, beaamt dat logistiek van oudsher weinig aandacht krijgt in de bouwwereld. Met het Zalmhavenproject in Rotterdam, waarbij onder meer de bouw van een toren van 215 meter is voorzien (dadelijk de hoogste toren van de Benelux), vormt BAM hierop een uitzondering. Door plaatsgebrek op de werf en een dichtbevolkte omgeving was het bouwbedrijf gedwongen vooraf een uitgekiende logistiek uit te werken, logistiek waarin een bouwhub een belangrijk onderdeel uitmaakt.

De bouwhub bevindt zich op een kwartiertje rijden van de bouwplaats en wordt gebruikt voor consolidatie, buffering en prefabricatie. Ook volle ladingen doen eerst de bouwhub aan. ‘Zij worden niet overgeladen, maar vertrekken hiervandaan naar de bouwwerf. Hierdoor neemt de voorspelbaarheid van de levering toe’, vertelt Van der Zwan.

Door betrouwbare just-in-time leveringen kunnen de bouwwerkzaamheden feilloos ingepland worden. ‘Door de uitgifte van tickets weten wij precies wie er wanneer op het bouwterrein is en welke werken voorzien zijn. Dat is belangrijk voor de planning van de kraan’, geeft Van der Zwan als voorbeeld.

Bij de bouw van de Zalmhaventoren zijn zo’n veertig onderaannemers betrokken, die normaal gezien allemaal hun eigen logistieke planning uittekenen. ‘Zij doen dat op de manier die hen het beste uitkomt. Dat komt de algemene logistiek meestal niet ten goede’, zo verklaart Van der Zwan dat BAM dit keer besloot om de logistiek naar zichzelf toe te trekken.

Door gebruik van de bouwhub is het aantal vrachtwagenbewegingen behoorlijk verminderd, aldus de logistiek expert. ‘In het geval van ruwbouw gaat het om een vermindering van zo’n 25 tot 30% van de trucks.’ De winst op het transport van klein materiaal, zoals gereedschap, pluggen, ducktape en ander grijpmateriaal, is nog groter. ‘Hiervoor worden tien keer minder vrachtwagens ingezet. Wij voorzien twee keer per week een elektrisch bestelwagen die met dit klein materiaal naar de bouwwerf rijdt.’

Het logistieke concept in Rotterdam bevalt het bouwbedrijf zodanig, dat het dit ook naar andere bouwplaatsen wil uitrollen. Van der Zwan vertelt dat veel bouwbedrijven sceptisch zijn over het aanstellen van een logistieke expert. ‘Maar deze verdient zich zeker terug door een optimalisering van de logistiek, iets waar trouwens ook onderaannemers baat bij hebben. Ook de veiligheid op de werf vaart hier wel bij.’

De Zalmhaven is een project van Zalmhaven CV, een samenwerkingsverband van gebieds- en vastgoedontwikkelaar AM en gebiedsontwikkelaar en investment manager Amvest, en zal worden gerealiseerd door BAM Bouw en Techniek.