De LKW-Maut-Fahrleistungsindex, door de Duitsers omarmd als een goede graadmeter met voorspellende gaven voor de algemene economische ontwikkeling op de korte termijn, had in augustus een waarde van 111,9. In augustus 2019 stond de index, die monitort hoeveel tolgeld de Maut in het laatje brengt, op 111,7. Het is voor het eerst sinds de uitbraak van de coronapandemie in Europa dat Duitsland met de Maut-inkomsten op maandbasis een lange neus heeft kunnen trekken naar 2019. In juli lag de indexwaarde nog wel flink onder die van vorig jaar: 110,6 om 112,7.

Sinds de index in 2015 vertrok vanaf het basisniveau van 100, steeg die door de jaren heen gestaag door, om zijn voorlopig recordniveau van 116,0 te bereiken in februari jongstleden, uitgerekend de maand waarin het coronavirus de Chinese stad Wuhan in een wurggreep hield. Na het hoogterecord kwam de index in een vrije val terecht en volgde in maart meteen het diepterecord van 97,4. Daarna begon het opklauteren naar het aanmerkelijk gezonder ogende augustusresultaat.

Toch hebben de Duitsers niet de illusie dat het economisch lek nu al helemaal boven is, met oplopende statistieken van coronabesmettingen en de herfst in zicht. De Duitse minister van financiën Olaf Scholz voorspelde vorige week dat de Duitse economie op zijn vroegst begin 2022 het niveau van voor de coronacrisis weer zal terugvinden. Het betekent dat nog het hele volgende jaar overheidsmaatregelen nodig zullen zijn om de economie overeind te houden.

Draaikolk

Elk bericht over financiële tegenvallers doet momenteel daarom extra pijn, en een dergelijk bericht dook juist deze week op rondom de Duitse tol-inning. Toll Collect, het inningsbedrijf voor de LKW Maut, blijkt een kwart miljard euro in rook te hebben zien opgaan toen verkeersminister Andreas Scheuer het bedrijf eind 2018 een grote rol gaf bij de invoering van een tol voor personenauto’s, de PKW Maut. Dat schrijft de Duitse krant Die Welt. Het Europese Hof van Justitie verbood de personenautotol, in een zaak die was aangespannen door Nederland en Oostenrijk, in het voorjaar van 2019, waardoor alle door Toll Collect gemaakte voorbereidingskosten – de genoemde 250 miljoen euro – voor niets waren geweest.

Toll Collect is destijds ‘meegesleurd in een draaikolk van paniek’, zo schrijft Die Welt. Het bedrijf werd puur opgericht om vrachtwagentol te innen, maar toen het oorspronkelijk private bedrijf eind 2018 in staatshanden werd gebracht, zag minister Scheuer zijn kans schoon om Toll Collect ook een rol te geven in het op poten zetten van de PKW Maut. Voor die personenautotol was het de bedoeling om een nieuwe private partij te contracteren, maar tegen eerdere afspraken in werd bij de aanbestedingsprocedure onder meer aan belangstellende bedrijven beloofd dat ze dezelfde tolpoorten als het vrachtverkeer mochten gaan gebruiken.

Pandora

Die Welt noemt het PKW Maut-fiasco een doos van Pandora waaruit telkens weer een nieuwe onaangename verrassing tevoorschijn komt. Wat de nu boven tafel gekomen feiten voor consequenties zullen hebben, moet nog blijken, maar volgens de Duitse krant is wel duidelijk dat er ‘dubieuze juridische constructies’ zijn gebruikt die in strijd zijn met het doel waarvoor Toll Collect eigenlijk werd opgericht. De krant zegt een e-mail in bezit te hebben waarin een topambtenaar van het Duitse verkeersministerie minister Scheuer waarschuwde dat hij eerst de statuten van Toll Collect zou moeten veranderen om het bedrijf ook voor een personenautotol te kunnen inzetten, maar die waarschuwing werd volgens de krant dus duidelijk in de wind geslagen.

Het Europese Hof van Justitie ging vorig jaar voor de Duitse personenautotolplannen liggen omdat het de tolconstructie discriminerend vond. Duitse automobilisten zouden bij de invoering van de geplande PKW Maut hun betaalde tolgeld af kunnen trekken van de reguliere wegenbelasting, terwijl weggebruikers uit andere landen de Duitse schatkist zouden spekken zonder er iets voor terug te krijgen. Onacceptabel, oordeelde Brussel.

Verkeersminister Scheuer verscheurde ontgoocheld het reeds aangegane contract met Autoticket, het consortium van de bedrijven CTS Eventim en Kapsch TrafficCom dat de PKW Maut had moeten gaan uitbaten. De mensen achter Autoticket eisten vervolgens vanwege het mislopen van toekomstige inkomsten een schadeloosstelling van 560 miljoen euro, een van de eerdere verrassingen uit de genoemde ‘doos van Pandora’.

Zou de Duitse overheid over de brug moeten komen met alle bedragen die nu zijn geëist, dan neemt dat een behoorlijke hap uit de Maut-inkomsten, al blijft er zeker nog geld in kas over. De LKW Maut levert op jaarbasis meer dan zeven miljard euro op.

Schikking

Oliver Luksic, transportwoordvoerder van de liberale FDP en politieke rivaal van CSU-minister Scheuer, heeft ervoor gepleit om Toll Collect toch weer te privatiseren. De beweegreden van de overheid om de touwtjes van het tolbedrijf zelf in handen te nemen, was indertijd om zoveel mogelijk synergie te krijgen in de operaties van LKW Maut en PKW Maut, maar nu er in de praktijk helemaal geen personenautotol komt, kan Toll Collect volgens Luksic maar beter weer gewoon op de oude voet doorgaan, als zelfstandig bedrijf. Voordat de overheid de boel overnam, was Toll Collect in handen van een consortium bestaande uit Daimler, Deutsche Telekom en Cofiroute.

De partijen gingen twee jaar geleden niet echt als vrienden uit elkaar. De Duitse overheid heeft het de drie bedrijven nooit vergeven dat de LKW Maut pas in 2005 kon worden ingevoerd, in plaats van in 2003 zoals eigenlijk de bedoeling was geweest. Pas twee jaar geleden gaven de bedrijven gehoor aan de roep om compensatie en gingen ze akkoord met het betalen van een schikking van in totaal ruim drie miljard euro. Waarna het verkeersministerie en de drie ondernemingen opgelucht afscheid van elkaar namen.

In een debat over overheidsplannen om honderden miljarden te steken in een upgrade van het Duitse spoornetwerk, heeft Grünen-politicus Sven-Christian Kindler het idee opgeworpen om hiervoor inkomsten uit de LKW Maut te gebruiken. Vanwege de klimaatcrisis is het onzin om nog geld te stoppen in nieuwe autowegen, vindt Kindler, en omdat Scheuer en Scholz volgens hem niet duidelijk kunnen maken waar ze dat gigantische investeringsbedrag voor het spoorvervoer vandaan willen halen, is grabbelen in de Maut-pot wat hem betreft in elk geval een aardig begin om het benodigde spoorgeld bijeen te krijgen.

In die Mautpot zit géén geld van vrachtwagens die op lng of ander aardgas rijden. De Maut-vrijstelling die deze wagens genieten tot 31 december aanstaande, wordt verlengd tot 31 december 2023.