‘Voorlopig blijft het nog bij gesprekken’, geeft Edward Claessens toe. Hij is woordvoerder van Viapass, de organisatie die sinds 2014 namens de drie gewesten instaat voor de coördinatie van en controle op de Belgische kilometerheffing. In elk geval is Viapass bereid zijn IT-module open te zetten voor andere tolheffers in Europa.

Johan Schoups, administrateur-generaal van Viapass: ‘Met het IT-knooppunt Viapass Hub zetten we een stap vooruit. Viapass Hub stuurt alle gegevens en betalingsstromen van de zes verschillende dienstverleners die in België actief zijn naar de drie tolheffende gewesten.’ De huidige dienstverleners zijn Axxès, Eurotoll, Satellic, Telepass, Toll4Europe en Total. Mogelijk komen er dit jaar nog twee dienstverleners bij.

‘Onze informatica moet dagelijks bijna 147.000 vrachtwagens verwerken via de on board units (obu’s, red.) van de zes dienstverleners. De heffing wordt rechtstreeks en afzonderlijk aan de drie gewesten gestort. Wij controleren alleen dat dit correct gebeurt, na afhouding van de vergoeding voor de dienstverleners en die voor Satellic, de operator van de controle-infrastructuur’, geeft Claessens aan.

Jaarcijfers

Hoewel Viapass al sinds 2014 actief is, ging de effectieve kilometerheffing pas in op 1 april 2016. Daardoor liep het operationele jaar 2019 tot 31 maart 2020 en is het jaarverslag nog maar net gepubliceerd. ‘Afgelopen jaar is er 718,9 miljoen euro aan tol gegenereerd, 0,3% meer dan in het jaar ervoor’, aldus Schoups. ‘De tolplichtige vrachtwagens (+3,5 ton, categorieën N3, N2 en N1/BC, red.) reden tijdens die periode 5,30 miljard kilometer op onze tolwegen. Dat is 0,9% minder dan tijdens dezelfde periode van het voorafgaande operationele jaar.’

Tekst loopt door onder foto.

Schoups wijt deze lichte daling aan de lockdown die midden maart van kracht werd. Op het moment dat de lockdown in België werd ingevoerd en een belangrijk deel van de economische activiteit stilviel, zag Viapass het aantal tolplichtige vrachtwagens met meer dan 25% terugvallen. Die terugval was bij zowel Belgische als niet-Belgische vervoersfirma’s te zien.

‘2019 was een jaar met een iets lichtere economische groei dan 2018, maar was al bij al nog positief en dat is zichtbaar in de transportcijfers van Viapass,’ legt Schoups uit. Hoe groot de impact zal zijn van Covid-19 op de resultaten van 2020 blijft vooralsnog koffiedik kijken, maar de transportsector heeft alvast bewezen essentieel te zijn en te blijven als onmisbare schakel in de logistieke keten.’

Een van de belangrijkste doelstellingen van de Belgische kilometerheffing is alvast bereikt. Buitenlandse transportbedrijven, ongeacht of ze actief zijn in ver transitverkeer of vooral op Belgische wegen rijden, betalen mee voor het dure onderhoud van het dichte Belgische wegennet, dat momenteel voor 6.800 kilometer uit tolwegen bestaat. Slechts 18% van de geregistreerde obu’s bevindt zich in Belgische vrachtwagens. Polen, Nederland en Duitsland zijn goed voor respectievelijk 16, 11 en 8%.

Belgische trucks

Toch komen de tolgelden vooral van de Belgische vrachtwagens (46,9%). Nederland is de belangrijkste buitenlandse betaler (9,9%), voor Polen (9,7%) en Roemenië (6,3%). Hoewel Wallonië in oppervlakte beduidend groter is in oppervlakte, brengen de Vlaamse wegen het meeste geld op, 451,4 miljoen euro in 2019. Wallonië inde slechts 256,2 miljoen, Brussel 10,1 miljoen. Dit is onder meer te wijten aan het feit dat de meest intensief gebruikte autowegen op Vlaamse grondgebied liggen. De R0, de ring rond Brussel, hoort daar grotendeels ook bij.

Ook wat betreft het aantal op tolwegen afgelegde kilometers blijven Belgische vrachtwagens de hoofdmoot uitmaken. Ze zijn goed voor 53% van het totaal. Nederland staat ook hier op de tweede plaats (9,3%), met een hier duidelijker verschil met Polen (8,5%) en Roemenië (5%).

‘Dat de geïnde tolgelden ondanks de indexering van de tarieven ongeveer gelijk bleven, heeft te maken met de verder doorgezette trend van vergroening van de vrachtwagenvloot’, stelt Schoups. In december 2019 werd inmiddels 70,5% van de tolkilometers gereden met een Euro 6-vrachtwagen. In januari 2019 was dat aandeel nog 62,8%. ‘Trucks van de schoonste emissiecategorie moeten per gereden kilometer minder heffing betalen dan een soortgelijke vrachtwagen van een lagere Euronorm. De Waalse minister van mobiliteit Philippe Henry legt de nadruk van de kilometerheffing op de stimulering van dit ecologische aspect door de meer milieubelastende voertuigen hogere tarieven op te leggen.’

Uitbreiding zal er niet meteen morgen komen

Over de mogelijke invoering van de kilometerheffing voor personenwagens over het hele grondgebied spreekt Viapass zich niet uit. ‘Dat is een politieke beslissing’, zegt Edward Claessens. ‘De huidige Vlaamse minister voor mobiliteit, Lydia Peeters (Open VLD, red.), heeft, zoals haar voorganger Ben Weyts (N-VA, red.) het eerder deed, bevestigd dat de invoering ervoor niet tijdens deze ambtstermijn zal plaatsvinden. Zo’n heffing voor alle wagens, personenwagens inbegrepen, zou wel de schaalgrootte van de heffing enorm veranderen. Alleen al in België zijn er wel 7 miljoen personenwagens ingeschreven.’ Op Vlaams niveau is er wel al een studie uitgevoerd naar de impact, de optimale modaliteiten en de eventuele begeleidende maatregelen van zo’n heffing. Die studie is eind vorig jaar gepubliceerd.

Indexering en aanpassing

Op 1 juli indexeren Vlaanderen en Brussel hun tarieven. Wallonië deed dit al op 1 januari. Vlaanderen verhoogt bovendien het tarief voor de zwaarste vrachtwagens (+32 ton) met 2 eurocent per kilometer. ‘De gewesten hebben het recht om twee keer per jaar hun tarieven aan te passen en de tolheffing uit te breiden naar extra wegen’, zegt Edward Claessens. ‘Op 1 juli zal er geen uitbreiding zijn, want er is ook bepaald dat dergelijke wijzigingen drie maanden vooraf moeten worden gecommuniceerd. Zodat wij, de andere gewesten en de dienstverleners en de gebruikers zich daarop kunnen voorbereiden in onder meer onze kaartmodellen. We hebben de voorbije maanden geen mededeling ontvangen.’