1. Containermarkt weet spoor steeds beter te vinden

Het goederentransport per spoor kende vorig jaar een fikse groei van het containervervoer. Hoewel geen percentage wordt genoemd in het ProRail-rapport, meldt de spoorbeheerder wel dat dit segment een belangrijke groeier was. Vrijwel het gehele jaar werden meer containers vervoerd dan in dezelfde periode het jaar ervoor. Logischerwijs was de Rotterdamse haven de voornaamste pijler onder deze stijging, aangezien het veruit de grootste containerhaven van Nederland is.

Een van de oorzaken van de stijging was het laagwater in de tweede helft van 2018. Destijds moesten veel verladers hun containers noodgedwongen via het spoor laten vervoeren, omdat de capaciteit op de binnenwateren niet voldoende was. Hoewel de problemen met laagwater in de eerste helft van het afgelopen jaar weer opgelost waren, koos een aantal verladers er toch voor om een deel van de lading per spoor te blijven vervoeren in heel 2019.

De volumestijging zorgde ervoor dat vervoerders en terminal-operators diverse nieuwe verbindingen hebben opgezet vorig jaar. Zo besloot APM Terminals om een nieuwe spoordienst te starten tussen haar terminal APMT Maasvlakte II en de Duitse plaats Herne, in het Ruhrgebied. Korte tijd later bleek deze verbinding zo populair dat de frequentie moest worden verhoogd. Ook de containerdienst tussen Rotterdam en Duisburg ging vaker rijden, evenals de shuttle richting Venlo/Blerick. De Oostenrijkse hoofdstad Wenen is als nieuwe bestemming toegevoegd aan het netwerk van Rotterdam.

Het toegenomen containervolume per spoor is extra opvallend, omdat uit recent gepubliceerde jaarcijfers bleek dat de Rotterdamse haven het qua totale containeroverslag helemaal niet goed heeft gedaan in het afgelopen jaar. In de tweede helft van 2019 daalde de containeroverslag in Rotterdam zelfs, met 2%. Desondanks wist het spoor een plus in de containerboeken te zetten.

Net als Rotterdam kon de haven van Amsterdam profiteren van een groeiend containervolume per spoor, waarmee het dalende kolenvervoer deels kon worden gecompenseerd.

Naast beide havens kon een ander logistiek centrum, Tilburg, ook meer containers verwelkomen. Dit had vooral te maken met de groei van het vervoer via de Nieuwe Zijderoute. Deze lange-afstandsverbinding over land tussen China en West-Europa wordt steeds vaker gebruikt. Tilburg zag daardoor een toename van het containervervoer van en naar China. Ook de verbinding met Polen is vaker gebruikt.

2. Kolentransport profiteert van verduurzaming Duitsland

Ook het kolenvervoer per trein zat vorig jaar in de lift in Nederland. Dit was een breuk met de trend van de jaren daarvoor, waarin telkens een daling is genoteerd. Opvallend genoeg was juist verduurzaming een belangrijke oorzaak van de stijging in 2019.

In Duitsland gaan steeds meer kolencentrales en -mijnen dicht, om het gebruik van hernieuwbare energie te stimuleren, maar de behoefte aan kolen is onveranderd hoog bij de oosterburen. De Duitsers halen zo’n 40% van hun energiebehoefte uit kolen, zowel voor huishoudens als voor bedrijven, waaronder de staalindustrie.

De oosterburen moesten daarom hun kolen van elders halen en lieten daarbij veelvuldig het oog vallen op Rotterdam als doorvoerhaven. ‘De sluiting eind 2018 van de laatste kolenmijnen in Duitsland, in Bottrop en Ibbenbüren, heeft geleid tot een toename van het aantal kolentreinen vanuit Nederland’, schrijft ProRail in zijn rapport. In vergelijking met 2018 reden er afgelopen jaar daardoor zeventienhonderd kolentreinen extra van en naar Rotterdam.

De groei is ook deels te danken aan het aanhoudende laagwater van 2018. Bedrijven stuurden afgelopen jaar een deel van hun kolenlading die normaal gesproken door de binnenvaart is vervoerd, via het spoor naar hun afnemers.

‘Ook lijkt het erop dat enkele bestemmingen weer via Nederland worden bevoorraad, ten koste van Duitse havens’, aldus ProRail. Met name de Rotterdamse haven profiteerde hiervan. In totaal passeerden vorig jaar 6.450 kolentreinen de Nederlands-Duitse grens. Dat was maar liefst 25% meer dan een jaar eerder.

Ondanks de toename van het aantal treinen daalde het totale kolenvolume in Rotterdam vorig jaar, met 15% naar 22,5 miljoen ton. Het lijkt er dus op dat de binnenvaart kind van de rekening is geworden. Vermoedelijk heeft een aantal verladers meer vertrouwen in het spoorvervoer dan in het kolentransport met een binnenschip.

Tegenover de stijging in het kolenspoorvervoer in Rotterdam, staat een fikse daling in de haven van Amsterdam. Van en naar de hoofdstadhaven waren er afgelopen jaar 450 treinen minder dan het jaar ervoor. Dit komt vooral door een verschuiving van lading naar de Maasstad.

3. Betuweroute vaker gebruikt ondanks meer werkzaamheden

Het goederenvervoer op de Betuweroute was vorig jaar licht hoger dan het jaar ervoor. Opvallend, omdat er in 2019 fors meer dan in 2018 is gewerkt aan het Derde Spoor, een soort Duitse verlenging van de Betuweroute. Het gaat dan om 129 dagen in het afgelopen jaar tegenover 87 dagen het jaar ervoor.

De werkzaamheden hebben normaal gesproken nadelige gevolgen voor het volume op de Betuweroute. Ook afgelopen jaar was dat het geval, wat blijkt uit het forse aantal ritten dat via andere trajecten is gegaan. Desondanks was sprake van een toename op de Betuweroute zelf. Zonder de uitgebreide werkzaamheden aan het Derde Spoor zou deze groei nog veel groter zijn geweest.

Vorig jaar waren er op de Betuweroute 2,3 miljoen goederentreinkilometers, wat 4% meer was dan een jaar eerder. Ook gemeten in tonkilometers was sprake van een stijging, van 6% naar 4,2 miljard. De stijging was er vooral in de eerste helft van het jaar.

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) toonde zich onlangs in een brief aan de Tweede Kamer verheugd over de groei van het spoorgoederenvervoer en het gebruik van de Betuweroute. De minister en ook het kabinet willen vervoer per spoor stimuleren en hebben dit ook opgenomen in het regeerakkoord. Dat de groei in 2019 voor een groot deel is te danken aan een toename van het kolentransport, blijft in de Kamerbrief van Van Nieuwenhuizen onvermeld.