In 2017 werd circa 200.000 teu vervoerd over de drie hoofdroutes, aldus de International Union of Railways (UIC) en de Kazachstan Railways (KTZ). ‘Qua tarief kan het spoor op het eerste gezicht niet concurreren met zeevracht. De prijs is nu eenmaal het belangrijkste selectiemiddel voor verladers. Maar als je alle kosten meetelt, kan spoor best concurreren met zee. De logistieke bedrijven hebben er echter een flinke klus aan om dat uit te leggen’, meent Machiel Bode, ING Sectorbanker Transport & Logistics.

De bank publiceerde in november een rapport over de Nieuwe Zijderoute. Diverse partijen zoals GVT, KLG Europe, Nunner-Logistics, het Havenbedrijf Amsterdam en het Havenbedrijf Rotterdam werden daarvoor geïnterviewd. ‘Van de zeehaven in Shanghai naar Chengdu in het binnenland ben je bijvoorbeeld nog dagen onderweg. Het gaat om tweeduizend kilometer. Maar verladers betalen alleen voor het traject van zeehaven naar zeehaven. De kosten voor voor- of natransport zijn voor de fabrikant. Ze zien echter niet dat die fabrikant die hoge tarieven voor dat transport in de inkoopprijs meeneemt. Als je ook die hogere inkoopprijs meeneemt in je kostenvergelijking, wordt spoorvervoer over de Nieuwe Zijderoute concurrerend met zeevervoer’, rekent Bode voor.

Rekensom

De economen van ING maakten een rekensom waarbij ze de kosten voor luchtvracht, spoorvervoer en zeevracht voor goederen met een lage waarde (40.000 euro) vergeleken. Uitgangspunt was het transport van een 40-voets container van 12.000 kilo. In eerste instantie leek het spoorvervoer ongeveer een derde duurder. ‘Bij de Zijderoute kwamen we uit op 4.000 euro inclusief subsidie, bij zeevervoer in eerste instantie op 3.000 euro. Met voor- en natransport kwam het echter ongeveer hetzelfde uit.’ De kosten voor luchtvracht kwamen uit op ruim 25.000 euro, uitgaand van een tarief van 2,20 euro per kilogram en het minimumtarief dat tot 12.000 kilo geldt. Eenzelfde rekensom werd gemaakt voor goederen met een hoge waarde, rond 600.000 euro. Hierbij bleek zeetransport zelfs nog iets duurder dan spoor te zijn, door de hoge kapitaalkosten. Bode: ‘Een zeeschip is 35 tot 55 dagen onderweg. Een container per spoor 15 tot 25 dagen en met het vliegtuig vijf tot acht dagen. Het kapitaalsbeslag van de waarde van die goederen moet ook gefinancierd worden en dat leidt indirect tot een substantiële verhoging van de totale vervoerprijs. Maar dat soort kosten wordt vaak door verladers niet meegenomen in hun kostenvergelijking.’

De analisten van ING verwachten dat Schiphol, Luik en Frankfurt Airport op termijn lading zullen verliezen aan de Nieuwe Zijderoute. Op de route van en naar Midden-China is luchtvervoer vier tot zes keer duurder dan het spoor. Bovendien kan de CO2-uitstoot twintig keer hoger zijn. Met een vijfde van de inkomende vracht uit China, kan Schiphol dit op termijn gaan merken. Ook luchthavens als Frankfurt en Luik kunnen hierdoor vracht verliezen aan het spoor, aldus de onderzoekers.

Eerder bestellen

De waarde van het product en de tijdsgevoeligheid is medebepalend voor de keuze van verladers voor een modaliteit. Smartphones, laptops, tv’s en dure medicijnen worden bijvoorbeeld vaak door de lucht vervoerd, terwijl goedkope promotieartikelen over zee gaan. Keuzes zijn echter niet altijd zwart-wit, aldus Bode. Er is een groot aantal producten waar dit niet op voorhand vaststaat en waarbij geschoven kan worden. ‘Lading waarbij snelheid geboden is, zal ook in de toekomst nog door de lucht gaan. Denk aan bederfelijke goederen of lading met specifieke timing. Maar er zijn ook veel goederen die prima over het spoor kunnen gaan. Een goede afstemming binnen je organisatie is dan belangrijk. Je moet goederen eerder bestellen, omdat ze langer onderweg zijn.’

De sectorbankier pleit ervoor om logistieke beslissingen in de directiekamer te nemen. Nu maken de logistiek managers vaak een keuze, waarbij ze voornamelijk naar de directe transportkosten kijken. ‘Bij die afweging wordt dus niet naar de inkoopprijs gekeken of naar kapitaalkosten. Als je echt wilt besparen moet je naar het gehele plaatje kijken, dat moet in de board room gebeuren.’

Als je echt wilt besparen moet je naar het gehele plaatje kijken.

Vooral consumentenproducten en halffabricaten lenen zich voor de Zijderoute, menen de onderzoekers. Van China naar Europa worden nu vooral elektrische apparaten zoals laptops en tv-schermen, kleding en speelgoed vervoerd. Van Europa naar China gaan vooral machines, duurdere auto’s en auto-onderdelen, medicijnen, cosmetica en melkpoeder. Ook duurdere levensmiddelen als wijn en visproducten zijn kansrijk. Sinds de sanctiestrijd na de annexatie van de Krim importeert Rusland geen westerse zuivel meer. Het transport van vlees en kaas is over de noordelijke spoorroutes dus niet mogelijk, deze voedingsmiddelen zullen via zee of lucht moeten blijven gaan.

Snelheid en prijs zijn de belangrijkste factoren bij de keuze voor een modaliteit. Verladers zijn over het algemeen nog niet echt bereid om voor groen vervoer te betalen. Toch gaat de CO2-uitstoot in de toekomst een belangrijkere rol spelen, verwachten de onderzoekers. Voor de zeevaart en het spoor gelden nog geen CO2- heffingen. Luchtvaartmaatschappijen moeten vanaf 2020 emissierechten gaan betalen voor een deel van de CO2 die hun vliegtuigen uitstoten. Als de CO2-marktprijs bijvoorbeeld van 20 euro naar 40 euro per ton stijgt, betekent dit dat die delen van de kosten van het luchtvrachtvervoer naar het dubbele stijgen. Bode: ‘Deze kostenstijging kan een extra reden zijn om te kijken of een deel van de luchtvracht over het spoor kan.’

Niet veel verschil

Ook als er ooit een CO2-heffing voor het spoor komt, zal spoor goedkoper blijven. Uitgaande van een vracht van 12.000 kg stoot het vervoer over de Zijderoute bijna twintig keer minder CO2 uit dan luchtvervoer. Van haven tot haven is de uitstoot per container in het zeevervoer door het grote schaalvoordeel van megaschepen op de oost-westroute kleiner dan van spoor. Lang natransport per vrachtwagen, bijvoorbeeld tussen Chengdu en Shanghai, doet dit effect teniet, waarmee beide modaliteiten elkaar niet veel ontlopen.