Dat meldde staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat onlangs tijdens een debat in de Tweede Kamer. Deze nieuwe kostenraming van het ministerie komt in de buurt van een eerdere berekening van de Europese Rekenkamer. Die stelde in oktober vorig jaar in een rapport dat de landelijke uitrol Nederland zo’n 4,9 miljard euro zou gaan kosten.

Het ministerie heeft voor de uitrol van ERTMS tot 2030 2,4 miljard euro vrijgemaakt. In mei werd uit een voortgangsrapportage van het project duidelijk dat voor dit budget slechts zeven tot acht baanvakken met het nieuwe systeem kunnen worden uitgerust. Eerder werd nog gedacht dat dit er twaalf zouden zijn.

Diverse Kamerleden spraken tijdens het Kamerdebat op 28 juni, waarin de voortgangsrapportage werd besproken, daarom ook grote zorgen uit over het verloop van het project. VVD’er Remco Dijkstra zei dat het project ‘gigantisch uit de klauwen dreigt te lopen’. SP-­Kamerlid Laçin gaf aan zich ‘zorgen te maken’ over de uitrol ‘en de kosten die hiermee gepaard gaan’.

Modal shift

Behalve dat de kosten hoger uitvallen, is het grote spoorprogramma ook vertraagd. Waar volgens de staatssecretaris eerst nog ‘indicatief’ was vastgesteld dat de eerste baanvakken in 2024 in gebruik zouden worden genomen, staat nu vast dat deze pas tussen 2026 en 2028 klaar zijn. Volgens Suzanne Kröger (GroenLinks) gaat het niet goed met het ERTMS-project. ‘Het lijkt erop dat bij iedere twee stapjes vooruit er één stap achteruit wordt gezet.’ Door de vertraging ontstaat er volgens haar steeds meer risico. ‘Vertraging kan ertoe leiden dat de modal shift niet kan worden gerealiseerd.’

Van Veldhoven legde tijdens het debat uit dat er verschillende oorzaken zijn. ‘Tijdens de planuitwerking werd duidelijk dat dit programma niet alleen een technische maar ook een veranderopgave is binnen het hele vervoerssysteem’, verklaarde de staatssecretaris. ‘We gaan van analoog naar digitaal. Dat betekent dat we mensen moeten opleiden en processen aan moeten passen.’

Testlab

De kosten zijn volgens de bewindsvrouw opgelopen vanwege het opzetten van een testlab, een proefbaanvak, de opleiding van machinisten, het inspelen op Level 3 en extra kosten voor beheer, onderhoud en vervanging (BOV). ERTMS brengt volgens haar jaarlijks 15 tot 20 miljoen euro extra BOV-kosten met zich mee.

‘De huidige kostenstijging werkt niet door in de totale uitrol’, verwacht Van Veldhoven. ‘We hebben nu een aantal basiskosten zoals opleiding, engineering, testen en ombouw van locomotieven. Daarna is de uitrol per baanvak goedkoper.’ Volgens haar worstelen ook andere Europese landen met de invoering van ERTMS. ‘Het is lastig omdat het geen greenfield-situatie is. Het gaat om bestaande infrastructuur die al in gebruik is.’ Met greenfield wordt nieuwbouw bedoeld.

Van Veldhoven meldt verder dat Nederland onlangs 32 miljoen euro EU-subsidie heeft ontvangen om het beveiligingssysteem in 300 goederentreinen in te bouwen. Daarnaast liggen er nog ‘aanvragen voor 55 locomotieven’ extra. Volgens haar bewerkstelligt het maatregelenpakket dat ze vorige maand met de spoorgoederenvervoerders heeft afgesproken, dat de concurrentiepositie van de sector toeneemt. ‘We kijken hoe we er zo goed mogelijk voor kunnen zorgen dat goederenvervoerders de overgang kunnen maken.’

Overstap naar digitaal

Volgens Van Veldhoven kan Nederland niet achterblijven met de overstap naar het Europese beveiligingssysteem omdat het de ‘veiligheid, capaciteit en snelheid’ aanzienlijk verbetert. ‘Eigenlijk moet je je afvragen of je nog wilt blijven investeren in een analoge situatie als de rest van de wereld overgaat op digitaal’, aldus de bewindsvrouw. ‘Anders wordt Nederland een soort analoog eiland in een digitaal Europa. Dat is voor belangrijke grensoverschrijdende verbindingen niet goed.’

Daarnaast wijst ze erop dat het aantal experts dat kennis heeft van het huidige ATB-beveiligingssysteem, mondjesmaat afneemt. ‘Als de industrie over is gestapt op nieuwe systemen, dan is het een uitdaging de huidige omgeving op orde te houden.’