De topmanager zegt tegenover de Britse zakenkrant Financial Times te verwachten dat pas in drie tot vier jaar de hele wereld voorzien zal zijn van de noodzakelijk vaccins. De luchtvaart beschikt volgens hem niet over voldoende capaciteit en de noodzakelijke temperatuur-gecontroleerde infrastructuur om dit medicijnenvervoer goed en snel af te wikkelen.

De wereld is nog voor jaren niet af van het coronavirus, voorspelt Petkov. Door mutaties zullen nieuwe varianten ontstaan waar weer nieuwe vaccins en vaccinatiecampagnes voor nodig zijn. ‘We kijken daardoor potentieel naar een veel langere periode waarin de logistiek de beperkende factor zou kunnen zijn’, aldus de manager.

Vanaf het midden van dit lopende jaar voorziet de Maersk-manager al een ‘surplus aan vaccins’ waarvoor de luchtvracht en temperatuurgevoelige infrastructuur niet voldoende rek heeft en de luchtvracht ‘aan zijn capaciteitsgrenzen zal komen’. ‘Het verschepen van vaccins in reefercontainers zal dan de enige uitweg zijn. Dat zal straks een grote rol gaan spelen’, verwacht Petkov. Hij gaat daarmee voorbij aan recente analyses die stellen dat het aanbod van vaccins de komende twee jaar rond de 150.000 en 170.000 ton aan luchtvracht zal opleveren: 1 tot 2% van het totale mondiale aanbod in de sector. Ook Lufthansa Cargo heeft onlangs aangeven dat de distributie van vaccins geen capaciteitsproblemen zal opleveren voor de vrachtmaatschappij.

Wegvervoer

Het intercontinentaal vaccin-transport gebeurt nu nog alleen met vliegtuigen, terwijl regionaal het wegvervoer en korte afstandsvluchten worden ingezet om vaccins vanuit de grote productielocaties in Europa, de VS, Rusland, India en China te distribueren naar dc’s en priklocaties. Containervervoer komt er nog niet aan te pas, aangezien de productie nog steeds beperkt is en de volumes klein zijn.

Dat regionale vervoer zal op termijn goed zijn voor de helft van het vaccintransport, stelt Petkov, Voor de andere 50%, het overzeese vervoer naar landen in Afrika, Zuid-Amerika en ook delen van Azië, zal uiteindelijk de containervaart de grootste concurrent worden van de luchtvracht, voorziet hij.

Marktaandelen

De laatste tien jaar hebben de grote containerrederijen al fors marktaandelen veroverd op de luchtvaartmaatschappijen als het gaat om het transport van farmaceutica als medicijnen en vaccins. De belangrijkste reden: de kosten. Ook in de pharma speelt prijsdruk een steeds grotere rol en zijn de verladers in de markt op zoek gegaan naar goedkopere logistieke oplossingen.

Rond de 87% van de medicijnen in de wereld (qua volume) wordt tegenwoordig dan ook over zee vervoerd in (reefer-)containers, en nog slechts 13% gaat door de lucht, schat Mark Edwards, algemeen directeur van de logistieke consultant Modalis en voormalig vrachtmanager van farmaceut AstraZeneca.

De prijzige luchtvrachtdiensten zijn volgens hem alleen nog dominant in het transport van hoogwaardige healthcare-producten in het duurdere prijssegment, waar tijd een doorslaggevende factor blijft en logistieke kosten een te verwaarlozen rol spelen. De verschillende coronavaccins rekent Edwards niet tot dat dure prijssegment. Die vallen als medicijn eerder in de ‘hoogste categorie van het lagere kosten segment’ en dat maakt ze een prooi voor grote rederijen als Maersk, stelt de adviseur. Hij wijst er tevens op dat de lage inkoopkosten van het AstraZeneca-vaccin het een geschikte prooi maakt voor zeevracht.

Scepsis

Edwards verwacht overigens niet dat de producenten van de coronavaccins zeer snel zullen overstappen naar de rederijen. Daarvoor zijn ze logistiek te honkvast. Bovendien is er voorlopig nog steeds sprake van een crisissituatie, waarin de nadruk ligt op snelle leveranties aan de landen. De relatief hogere kosten spelen in dat stadium een minder grote rol, iets wat de luchtvaart dit jaar nog steeds een voorsprong geeft. Edwards wijst er verder op dat er op de inkoopafdelingen bij de verschillende farmaceuten een ingeburgerde scepsis bestaat om logistieke processen snel te veranderen. Dat verandert pas als accountants naar de kosten gaan kijken.

Reefercontainers

Wat het mondiale vervoer van de verschillende vaccins precies voorstelt in volume, is nog niet geheel duidelijk. In het uiterste, hypothetische geval zouden voor álle vaccins over een periode van twee tot drie jaar rond de 70.000 reefercontainers nodig zijn, heeft Maersk eerder in de laatste maanden van 2020 berekend. In de praktijk valt de klus volgens de containerrederij echter te klaren met tussen de 5.000 en 7.000 zeecontainers. Dat aantal kan toenemen als reefercontainers ook gaan worden ingezet voor plaatselijke koelopslag. Dat gaat volgens Maersk waarschijnlijk gebeuren, omdat er in de armere landen onvoldoende reguliere koel- en vrieshuizen staan om alle vaccins op te slaan.

Maersk heeft eind vorig jaar al een overeenkomst gesloten met de Amerikaanse biotech-groep Covaxx voor de complete mondiale distributie van een nieuw coronavaccin dat eind dit jaar op de markt zal worden gebracht. Het gaat daarbij om de distributie van een miljard doses van het vaccin. Het grote voordeel van het gebruik van containervaart is daarbij, naast de grote capaciteit, dat de reefercontainers in landen waar weinig koelfaciliteiten aanwezig zijn, kunnen dienen als magazijnen. Bovendien zijn er met de inzet van reefers minder overslaghandelingen nodig, waardoor de kans op schade aan de vaccins door temperatuurwisselingen beperkt blijft.