‘What’s that?’, riep de kapitein van de ‘Ever Smart’, een containerschip van de Taiwanese rederij Evergreen, op 11 februari 2015, drie seconden voordat zijn schip vlak buiten de haven van Jebel Ali (Dubai) een grote dreun te verwerken kreeg. ‘That’, dat was een ander vrachtschip, de olietanker ‘Alexandra I’. De ‘Ever Smart’ botste er onzacht tegenaan. De ernstig geblutste olietanker liep voor 9,3 miljoen dollar schade op, de ‘Ever Smart’ zelf wist zich opgezadeld met een fikse reparatierekening van 2,5 miljoen dollar.

Betalen

‘Wie gaat dat betalen?’, was de logische vervolgvraag, eentje die zich in dit soort dure gevallen nooit eenvoudig laat beantwoorden. Sir Nigel Teare, een Engelse High Court Judge die gepokt en gemazeld is in het maritieme recht, besloot in een eerdere uitspraak dat de ‘Ever Smart’ voor 80% aansprakelijk kon worden gehouden voor de botsing en ‘Alexandra I’ voor 20%, maar Evergreen ging in beroep en zorgde er zo voor dat de juridische strijd werd voortgezet tot in het Britse Hooggerechtshof.

Met succes, want de uitspraak die nu in Londen uit de bus is gekomen, betekent dat op de hoofdburelen van de Taiwanese rederij de vlag uit kan. Al moet de knoop wat betreft de precieze aansprakelijkheidsverdeling en financiële consequenties nog worden doorgehakt. De Supreme Court heeft de definitieve afwikkeling van de zaak terugverwezen naar de Admiralty Court, de speciale rechtbank voor maritieme zaken. Hoewel sir Nigel Teare afgelopen oktober inmiddels met pensioen is gegaan, hebben de Lords en Lady van het Hooggerechtshof voorgesteld dat hij vanwege zijn grote kennis van de zaak een eenmalige comeback maakt om dit varkentje te wassen.

Halfuurtje

Wat ging er nou mis, daar bij de haven van Jebel Ali? Van alles, bleek eerder al uit een onderzoeksrapport van de Britse Marine Accident Investigation Branch (MAIB). Overigens heeft de grote Engelse interesse in het ongeluk te maken met het feit dat de ‘Ever Smart’ onder Britse vlag voer. Medehoofdrolspeler ‘Alexandra I’ voer onder de vlag van de Marshall Eilanden.

De ‘Ever Smart’ had op de dag des onheils containers gelost en geladen in Jebel Ali en verliet de haven via de enige uitweg, een kanaal, terwijl de ‘Alexandra I’ buiten datzelfde uit-/toegangskanaal al was komen aanvaren om de haven te gaan bezoeken. De Taiwanese kapitein van de ‘Ever Smart’ was nog nooit eerder in de haven van Jebel Ali geweest, maar was volgens de MAIB een man met veel ervaring die goed was uitgerust en geen druppel alcohol had gedronken. De Russische kapitein was volgens de Britse onderzoekers al wel bekend in de haven; hij was er al negentien keer eerder geweest. En toch gebeurden er in minder dan een halfuurtje allerlei nalatigheden die tezamen ontaardden in de aanvaring en de miljoenenstrop.

Plaatselijke loods

Alle betrokkenen hadden een half uur voor de klap geen vuiltje aan de lucht gezien, inclusief de plaatselijke loods die in het kanaal liet weten alvast van boord te gaan. De kapitein zou het verder wel alleen afkunnen, meende de loods: ‘gewoon het kanaal blijven volgen’. De loods vertelde ook nog dat er buiten het kanaal maar één ander schip lag te wachten, een olietanker, informatie die door de kapitein werd begroet met ‘yes, yes’. Toen hij enige tijd later ‘what’s that?’ schreeuwde, moet de kapitein dus al een bang vermoeden hebben gehad wat het antwoord was op zijn eigen vraag.

De MAIB heeft geconcludeerd dat de Evergreen-kapitein er na de waarschuwing van de loods blind vanuit is gegaan dat de wachtende olietanker voldoende afstand zou houden en niet scherp in de gaten is blijven houden of dit ook daadwerkelijk het geval was. De kapitein van de olietanker ving ondertussen flarden informatie op via de marifoon, waarop volgens de Britse onderzoekers flink door elkaar heen werd gekwebbeld. Alle hoofdrolspelers die bij de op zichzelf alledaagse vertrek- en aankomsthandelingen betrokken waren, hadden achteraf gezien niet volledig zicht op de gang van zaken, maar gingen er vol vertrouwen vanuit dat het allemaal wel goed zou komen. En die onbekommerde aanname hadden ze volgens de Britten nooit mogen doen.

Berisping

Het is een berisping die doet denken aan het recente Nederlandse rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de aanvaring tussen een bulktanker en een loodskotter voor de Zeeuwse kust, ook veroorzaakt doordat de ene bemanning dacht dat de andere haar vast wel in de smiezen zou hebben en opzij zou gaan, terwijl die andere bemanning in werkelijkheid een uiltje lag te knappen.

Toch waren dit soort menselijke onvolmaaktheden voor de heren en dame van de Supreme Court niet het belangrijkste aandachtspunt. Zij deden vooral aan exegese en namen nauwgezet de teksten onder de loep uit de in 1972 vastgestelde maritieme verkeersregels, de Convention on the International Regulations for Preventing Collisions at Sea, beter bekend om hun afkorting, de ‘Colregs’.

Voorschrift

De uitpluizende rechters besloten dat in het geval van de ‘Ever Smart’-’Alexandra I’-confrontatie niet voorschrift 9 van belang was, het voorschrift voor de ‘Nauwe Vaarwateren’, maar voorschrift 15, het voorschrift voor ‘Koers Kruisen’. Kenners kunnen het voorschrift zo opdreunen: ‘Wanneer de koersen van twee werktuiglijk voortbewogen vaartuigen elkaar kruisen, zodanig dat zulks gevaar voor aanvaring met zich meebrengt, dient het vaartuig dat het andere aan stuurboordzijde van zich heeft, uit te wijken en, wanneer de omstandigheden het toelaten, te vermijden vóór het andere over te lopen.’ Om een lang verhaal kort te maken: niet de zich door het kanaal bewegende ‘Ever Smart’ moest de grootste voorzichtigheid betrachten, maar juist de buiten het kanaal wachtende ’Alexandra I’.

Uit de uitspraak van het door lord Briggs en lord Hamblen aangevoerde clubje opperrechters komt duidelijk naar voren dat de Supreme Court plezier beleefde aan de maritieme kwestie: ze openen hun uitspraak ermee dat ‘het al bijna vijftig jaar geleden is dat een beroepszaak over een botsing diende voor het House of Lords’, een verwijzing naar de rechtszaak over de botsing tussen de tankers ‘Savina’ en ‘Forest Hill’ uit 1976. In hun uitspraak halen de opperrechters meermaals die decenniaoude botsing aan, maar de meeste inspiratie hebben ze gehaald uit een nog oudere aanvaring, die tussen de vrachtschepen ‘Norefjord’ en ‘Alcoa Rambler’ uit 1942, een ongeluk dat enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog voor de vaststelling van belangrijke maritieme voorrangsregels leidde. Wat lord Wright, destijds tevens voorzitter van de United Nations War Crimes Commission, vlak na de oorlog al vaststelde, geldt volgens de huidige lords nog steeds: tenzij het echt niet anders kan, moeten de voorrangsregels van ‘Koers Kruisen’ in acht worden genomen, en dienen schepen die voorrang hebben ruim baan te krijgen.

Kompas

Met de nieuwe Britse uitspraak in de hand, heeft Evergreen waarschijnlijk nu ook ruim baan in de rechtszalen om de aansprakelijkheid voor miljoenen dollar schade te kunnen ontlopen, en toekomstige maritieme brokkenmakers zullen zich eveneens op de Supreme Court-bevindingen kunnen beroepen. De lords benadrukken in hun nieuwe uitspraak dat ook in de moderne tijd, waarin allerlei technologische snufjes beschikbaar zijn om te navigeren en communiceren, goed zeemanschap belangrijk blijft, inclusief het met eigen ogen doen van visuele observaties en het checken van het oude vertrouwde kompas.

Het is niet zo dat er verder helemaal geen jurisprudentie is op dit gebied, want andere rechters in de wereld hebben zich in de loop der jaren ook wel over aanvaringen tussen schepen gebogen, maar in Engeland wordt de uitspraak van de Supreme Court gezien als een belangrijke opfrisbeurt voor de bestaande regelgeving, een update die wereldwijd kan worden toegepast. Een kwart van alle maritieme schadeclaims in de wereld is te wijten aan aanvaringen.