De Russische ambities om van de Noordpool een florerende scheepvaartroute te maken, krijgen van moeder natuur dit jaar ruim baan: het ijsoppervlak op de Noordpool slonk zelden zo sterk als deze zomer. In de 42 jaar dat satellieten de ijslaag opmeten, klonken alleen in 2012 de alarmbellen nog luider. Mark Serreze, directeur van het Amerikaanse onderzoeksinstituut National Snow and Ice Data Center, noemt 2020 voor het klimaat ‘een nieuwe nagel aan de doodskist’ en stelt bezorgd dat de wereld hard op weg is naar een in de zomers continue ijsvrije Noordpool.

Kolen op het vuur

Dat laatste klinkt de Russische overheid als muziek in de oren. Toch gooit de scheepvaart op de noordelijke zeeroute in dit poolijsarme jaar niet eens zo gek veel extra kolen op het vuur. Zoals het er nu naar uit ziet, wordt over heel 2020 in totaal 32 miljoen ton vracht via de route verscheept, een heel bescheiden groei ten opzichte van de 31,5 miljoen lading van vorig jaar. De gevolgen van de coronacrisis laten ook de poolvaart niet onberoerd. Vorig jaar had de poolvaart juist een reuzensprong gemaakt in vergelijking met de 18 miljoen ton vracht van 2018. De Russische president Poetin zorgde er datzelfde jaar hoogstpersoonlijk voor dat de lat voor de nabije toekomst hoog kwam te liggen: hij sprak de ambitie uit dat in het jaar 2024 al 80 miljoen ton over de Noordelijke Zeeroute wordt vervoerd. De commentatoren op de aarzelende 2020-groei zeggen nu eensluidend, dat de premier dat nu wel kan vergeten. Rusland lijkt echter niet uit het veld geslagen en geeft zich nu een jaartje langer de tijd: het wil die beoogde 80 miljoen ton nu in 2025 bereiken, om daarna door te stomen naar 110 miljoen ton noordpoolvracht in 2030.

De Russen wijzen er liever op dat de verschepingen ten behoeve van de drie grootste Russische Noordpoolprojecten vorig jaar samen voor het eerst meer dan een biljoen roebels in het laatje brachten. Die drie megaprojecten zijn de lng-productie van aardgasproducent Novatek op het schiereiland Yamal, de export van ruwe olie van Gazprom vanuit de haven van Novy (eveneens op Yamal) en, verder naar het oosten, de export van nikkel en andere metalen van Nornickel in Norilsk.

Rusland zet alle zeilen bij om de groei er weer in te krijgen. Zo werd deze zomer volop baggerwerk gedaan in de Golf van Ob, bij het schiereiland Yamal, onder meer om de haven van Novy een diepere toegang te verschaffen. De Russen kregen bij het baggeren hulp uit Nederland en België. Onder meer de sleephopperzuigers ‘Utrecht’ van het Nederlandse Van Oord en ‘Breughel’ van het Belgische DEME werkten zich de blubber.

Nederlandse origine

De Russische administratie van schepen die deze zomer over de Noordpool hebben gevaren, bevat voornamelijk namen met cyrillische tekens die voor een eenvoudige westerse transportjournalist moeilijk te doorgronden zijn, maar het handjevol westerse scheepsnamen dat op de route is gesignaleerd, is opvallend genoeg veelal van Nederlandse origine.

De ‘Eems Dublin’, een general cargo schip van Amasus Shipping uit Delfzijl, voer onlangs over de Noordpool, evenals de ‘Aurora G’, een offshore bevoorradingsschip van rederij Groen uit Scheveningen, en ook de ‘Zwerver III’ van Van Stee Offshore uit Harlingen. De Amsterdamse zwareladingrederij BigLift Shipping koos het noordelijke sop met de ‘Happy Diamond’ en de ‘Happy Dragon’, branchegenoot RollDock uit Capelle aan den IJssel stuurde het zwareladingschip RollDock Sea naar het poolgebied.

Hoewel de poolvaart dus in de eerste plaats de Russische gas-, olie- en metaalindustrie dient, met als resultaat een af- en aanvaren van lng-tankers, olietankers, bulkschepen en general cargo-schepen, is het grootste schrikbeeld voor milieuorganisaties dat in de toekomst mogelijk ook grote containerschepen over de Noordpoolroute zouden kunnen gaan varen.

Die vrees van klimaatbeschermers is niet ongegrond: Maersk hield twee jaar geleden zelfs al eens een proefvaart Pusan-Rotterdam. Containerschepen zouden op het vaargebied Azië-Europa tien dagen vaartijd kunnen besparen in vergelijking met de gebruikelijke Suezkanaal-route. Vorig jaar zou Maersk met de Russen gesprekken hebben gevoerd over volgende afvaarten, maar daarvan is nooit meer iets vernomen. Sterker nog: meerdere internationale containerrederijen kwamen daarna met de belofte dat zij zich vanwege de klimaatbezwaren nooit tot het gebruiken van de poolroute zullen laten verleiden.

MSC, CMA CGM, Evergreen en Hapag-Lloyd ondertekenden daartoe de Arctic Shipping Corporate Pledge van milieuorganisatie Ocean Conservancy, samen met expediteur Kuehne + Nagel en verladers als Nike, H&M, Puma en Ralph Lauren. Ondertussen hebben de Chinezen, die vanwege de mogelijke tijdswinst wel oren leken te hebben naar containervaart via de Noordpool, hun aandacht wat betreft alternatieve transportroutes van en naar Europa dit jaar verschoven naar het spoorvervoer.

Vaarschema’s

Kenners vragen zich ook af hoe aantrekkelijk afvaarten via de eenzame noordelijke route überhaupt zouden zijn. Containerrederijen hebben in de regel vaarschema’s met bezoekjes aan meerdere levendige containerhavens nodig om hun schepen naar Europa optimaal gevuld te krijgen. Zelfs Russische managers maakten onlangs tijdens een Zoom-conferentie duidelijk dat ze in de noordelijke zeeroute nog niet snel een serieuze containerroute zien. De volumes zijn er nog niet en de ijsbrekers die nodig zijn om de naleving van vaarschema’s te kunnen garanderen, zouden er een duur avontuur van maken.

Toch stijgt juist het transitvolume op de Poolroute dit jaar sterk, volgens de Russische cijfers met 67% naar 580.000 ton. Meestal gaat het daarbij om transporten tussen China en de Russische havens Moermansk en Archangelsk. Een uitzondering zijn enkele reizen van de Duitse zwareladingrederij United Heavy Lift (UHL) tussen Rotterdam en China, zoals het zwareladingschip ‘UHL Partner’ dat in augustus via de Noordpool van Rotterdam naar Shanghai voer.

Een opvallende verschijning op de route was deze zomer het cruiseschip ‘Le Boreal’ van de luxe reisorganisatie Abercrombie & Kent. Passagiers waren er op het schip niet vanwege de coronapandemie: het vaartuig werd alvast naar een plek gebracht waar in gezondere tijden weer klanten worden verwacht. De reisorganisatie wil elke zomer twee tot vier Noordpooltransits voor avontuurlijke cruiseliefhebbers organiseren.

Transitseizoen

Het transitseizoen zit er voor dit jaar inmiddels op. Delen van de Noordpoolroute zijn al dicht aan het vriezen. Wanneer het nieuwe zomerseizoen weer gaat beginnen, is aan moeder natuur om te beslissen. Dit jaar begon het transitseizoen vroeger dan ooit: de lng carrier ‘Christophe de Margerie’, al jaren een vaste gast op de poolroute, beet al in mei het spits af.

De openingstijden van de ‘blue highway’, zoals wetenschapper Ted Scambos de poolroute mismoedig heeft betiteld, zullen de komende jaren vermoedelijk almaar verruimd worden. De eerste volledig ijsloze Noordpoolzomer waarin vrachtschepen een geheel vrije doortocht hebben en cruisereizigers allicht teleurgesteld zullen zijn dan ze niet één ijsbergje te zien krijgen, wordt al omstreeks 2035 verwacht.