Het was vijf jaar geleden al heel wat dat de Nederlandse rederij NileDutch, een West-Afrika-specialist, meerdere schepen van 3500 teu aanschafte. Voorheen maakten vaartuigen van 2500 teu de dienst uit op het vaargebied. Maar de grote scheepvaartbedrijven hebben inmiddels nog een tandje bijgeschakeld. Vorige week ging op de West Africa Container Terminal in Onne (Nigeria) de groen-witte vlag in top omdat voor het eerst in de Nigeriaanse transportgeschiedenis een containerschip van 10.000 teu op bezoek kwam. De nieuwe mijlpaal werd geslagen door de ‘Maersk Stadelhorn’.

Groeimarkt van formaat

Het zal ongetwijfeld niet de laatste containerreus zijn die havenomwonenden in Nigeria te zien krijgen. Als toekomstig derde grootste land op aarde is Nigeria een groeimarkt van formaat. Rond de tweehonderd miljoen inwoners heeft Nigeria nu, vergelijkbaar met de bij elkaar opgetelde inwonertallen van Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Al staan andere landen in de regio, zoals Ghana en Ivoorkust, bij economen nog hoger op de ranglijst van snelst groeiende economieën in de wereld.

De Alkmaarse maritieme consultant Dynamar stelt, in een onlangs gepubliceerde analyse, dat de aanwezige natuurlijke bodemschatten, olie- en gasvoorraden een zegen zijn voor de landen in het vaargebied, al hebben die bodemschatten het gebied ook nadrukkelijk in de belangstelling gebracht van buitenlandse grootmachten. Midden in Afrika is Congo volgens Dynamar onderhand een ‘speeltuin voor Chinese bedrijven’ geworden. Een heikel actueel thema in het vaargebied is de piraterij: dit jaar zijn er al negen containerschepen aangevallen. Er zijn rederijen die Nigeria vanwege de onveiligheid momenteel mijden. ‘Maar als West-Afrika weet uit te stijgen boven de uitdagingen waarmee het zich nu geconfronteerd ziet, kan het een essentieel deel worden van een veranderend wereldwijd economisch landschap’, aldus Dynamar.

‘De containerscheepvaart van en naar dit deel van de wereld lijkt nog niet echt geraakt te zijn door de coronapandemie,’ stelt de adviseur. Dat is vooral dankzij de trade met Verre Oosten, waarin nu verschillende schepen van boven de 10.000 teu varen.

Grootste containerterminal

Meridian Port Services, de grootste containerterminal van de Ghanese havenstad Tema, een joint venture van het Deense APM Terminals, het Franse transportbedrijf Bolloré en de Ghanese havenautoriteiten, koketteerde maandag met een nieuw productiviteitsrecord van 139 bewegingen per uur, behaald bij de afhandeling van de 14.000 teu grote ‘MSC Livorno’. In Ghana is de aanblik van zo’n containerreus al wat langer vertrouwd.

De twee partners van Tema, APM Terminals en Bolloré, zijn de twee bedrijven die verreweg de dikste vinger in de pap hebben in de West-Afrikaanse havenwereld. Beide ondernemingen hebben volgens Dynamar meer dan tien faciliteiten in de regio, terwijl alle andere bedrijven er maar één of hoogstens twee hebben.

Nile Dutch laat zich bij de schaalvergroting in het West Afrika-verkeer niet onbetuigd. De Nederlandse rederij charterde eerder dit jaar voor een periode van twee jaar een 8.500 teu containerschip van Yang Ming, dat nu op de trade tussen West-Afrika en Azië vaart onder de naam ‘NileDutch Lion’. Zo brult de Nederlandse leeuw toch weer een beetje mee in de wereld van de containergiganten.

Afrikaans scheepvaartverkeer

In het verleden voer driekwart van het Afrikaanse scheepvaartverkeer op Europa, maar tegenwoordig gaat het leeuwendeel van de schepen naar het oosten. China heeft door de jaren heen al flink geïnvesteerd in Afrikaanse infrastructuur, met het doel bestendige aanvoerlijnen van Afrikaanse grondstoffen voor de Chinese industrie te creëren. De Chinese inspanningen richten zich veelal op de aanleg van spoorlijnen en wegen, maar er zit ook heel wat Chinees geld in haventerminals. Zo is China Merchants samen met Bolloré eigenaar van een van de containerterminals van Lagos: Tin Can Island.

Maar het is zeker niet zo dat de voertaal in de West-Afrikaanse havens onderhand Chinees is, verre van dat. Europese bedrijven hebben nog veel in de melk te brokkelen in de havens van West-Afrika. In de daarnet genoemde havens Onne (Nigeria) en Tema (Ghana) zijn het de Denen van het Maersk-concern die flink geïnvesteerd hebben in haveninfrastructuur. In Onne werden de overslagfaciliteiten en (computer-)systemen gemoderniseerd, terwijl de overheid ervoor zorgde dat de waterweg werd uitgebaggerd om de komst van grotere schepen mogelijk te maken. In Tema werd dit jaar een 1 miljard dollar kostende uitbreidingsoperatie afgerond waarbij kades werden aangelegd die ervoor zorgen dat er twee 10.000 teu schepen tegelijk kunnen worden afgehandeld. Ook kwamen er nieuwe douanefaciliteiten en 1400 reeferaansluitingen.

West Africa Container Terminal, Onne POrt

Onne ziet zichzelf in Nigeria nu als een goed alternatief voor de haven van Lagos, de grootste haven van het land. Die havenstad krijgt naast de bestaande terminals van Tin Can Island en Apapa straks ook nog de nieuwe Lekki terminal, gefinancierd door de China Development Bank en gebouwd door de China Harbour Engineering Company samen met de Singaporese Tolaram Group. Maar het Franse scheepvaartbedrijf CMA CGM zal er in de dagelijkse praktijk het scepter zwaaien. De terminal moet medio 2022 operationeel zijn en krijgt, als alle aanlegfases zijn afgerond, een capaciteit van 2,5 miljoen teu.

Congestie

De congestie rond de bestaande terminals van Lagos heeft legendarische proporties. Volgens Dynamar kan het drie weken duren om een lege container over de weg terug te brengen. Talloze studies en congressen zijn aan het probleem gewijd, waarin het volgens Dynamar nimmer lukte om het eens te worden over een oorzaak of zelfs maar de mogelijkheid van een oplossing. ‘Iedereen wijst met de beschuldigende vingers naar elkaar.’ Dynamar ziet in al dat vingerwijzen wel een bijna Cruyffiaans in de oren klinkend lichtpuntje: ‘Ze kunnen niet allemaal gelijk hebben, maar ze kunnen ook niet allemaal ongelijk hebben.’ Met elkaar hebben de kibbelende betrokkenen vermoedelijk toch wat knelpunten geïdentificeerd die op die een of andere manier misschien kunnen worden opgelost als iedereen de armen ineen weet te slaan. Lagos zelf ziet de aanleg van de nieuwe Lekki-terminal als de grote uitweg uit het congestieleed.

Niet Nigeria of Ghana, maar Togo huisvestte de laatste jaren de containerhaven met de hoogste overslagcijfers van de regio: de haven van Lomé. De containerterminal van Lomé, waarin het Hongkongse China Merchant Holding een belang heeft, is het domein van de Zwitserse rederij MSC, dat al eens liet weten graag te investeren in uitbreiding van de terminal.

Gateway

In Dakar, Senegal, bestaan al jaren plannen voor de Port Du Futur, een haven die zijn naam wat al te zeer waarmaakte door steeds op de lange baan te worden geschoven, maar eerder dit jaar kwam uit Dakar weer het bericht dat de deal nu werkelijk helemaal rond is. DP World moet in de Senegalese havenstad een nieuwe ‘gateway to West-Africa’ gaan runnen waarin plaats is voor de grootste containerschepen die nu in de vaart zijn.

Dakar zou met een overslagcapaciteit van een miljoen teu per jaar wel onder de capaciteit blijven zitten van Lomé, Lagos en Tema, de grote drie van de regio die al meer dan een miljoen teu op jaarbasis hebben overgeslagen.

Groter wordt de nieuwe Ivory Coast Container Terminal waarvoor ‘usual suspects’ APM Terminals, Bolloré en CHEC dinsdag de plannen ontvouwden. De terminal in Ivoorkust, opening eind volgend jaar, voegt alleen al in de eerste fase 1,2 miljoen teu capaciteit toe aan de bestaande Abidjan Terminal en kan straks schepen tot 14.000 teu ontvangen.

In het Kameroen, het zuidelijkst gelegen land dat tot het vaargebied West-Afrika wordt gerekend, toont de haven van Kribi zich een steeds geduchtere concurrent van de vertrouwde haven van Douala. Vorige week rolde de Kribi Conteneurs Terminal de rode loper uit voor het 8.600 teu schip ‘CMA CGM Cendrillon’, het schip dat het spits kwam afbijten van een nieuwe directe dienst tussen West-Afrika en Azië, een dienst die in Afrika ook Pointe-Noite (Congo-Brazzaville) en Luanda (Angola) aanloopt. Deze nieuwe Asia-West Africa Service (ASAF) heeft een Nederlands tintje: de dienst is een samenwerkingsverband tussen CMA CGM, Maersk en Nile Dutch.