Volgens de jaarlijkse Shipping Review van de Duitse verzekeringsreus Allianz gingen er vorig jaar wereldwijd 41 schepen van meer dan honderd ton (GT) verloren. Dat zijn er twaalf minder dan de 53 van 2018 en minder dan de helft van het gemiddelde in de afgelopen tien jaar.

In dat hele tijdvak gingen volgens het overzicht wereldwijd 951 schepen verloren. Driekwart van de ‘total losses’ zonk, veelal als gevolg van slecht weer. Vijf schepen konden naar de sloper als gevolg van brand of een ontploffing aan boord. Drie liepen er aan de grond. Eén verlies was het gevolg van een aanvaring en een schip was er zo slecht aan toe dat de gaten in de romp vielen.

Vrachtschepen

Vrachtschepen vormen, als altijd, de belangrijkste categorie. Allianz registreerde vorig jaar vijftien total losses in deze categorie, waarbij aangetekend moet worden dat de verzekeraar bulkcarriers, tankers, ro/ro- en containerschepen als aparte categorieën administreert. Worden die bij de vrachtschepen opgeteld, dan stijgt het aantal tot twintig, ofwel nagenoeg de helft van het totaal. Vorig jaar gingen er overigens geen tankers verloren, wel een bulkcarrier, een containerschip en drie ro/ro-schepen. Op de tweede plaats staat, eveneens traditioneel, de visserij. Die zag negen schepen verloren gaan.

Opmerkelijk is dat het aantal total losses juist de afgelopen twee jaar fors onder het gemiddelde van de afgelopen tien jaar uitkwam. In de acht jaar daarvoor kwam het gemiddeld uit op honderdzes, met negentig verloren schepen in 2014 als ondergrens.

Allianz noemt een aantal voor de hand liggende redenen waarom het aantal scheepsrampen daalt, zoals betere ontwerpen, strengere regelgeving en veiliger procedures, maar dat lijkt niet de trendbreuk van de afgelopen twee jaar te kunnen verklaren.

Motorstoring

In het gebied tussen Zuid-China, Vietnam, Indonesië en de Filippijnen gingen twaalf schepen verloren, bijna een derde van het totaal. De Golf van Mexico en de West-Afrikaanse kust volgen met vier en drie total losses. Daarmee zijn deze drie regio’s samen goed voor bijna de helft van het totaal. Op de druk bevaren Oostzee ging slechts een schip verloren, net als op de hele Noordelijke Atlantische Oceaan en de enorme Noordelijke Stille Oceaan.

Het beeld is echter heel anders als gekeken wordt naar alle verzekeringsschades. Die ranglijst wordt aangevoerd door West-Europa met het gebied rondom het Verenigd Koninkrijk, het Kanaal, de Noordzee en Golf van Biskaje. Daar steeg het aantal incidenten met 113 tot 605. Aangezien het aantal schades in de Oostelijke Middellandse Zee inclusief de Zwarte Zee juist met 63 daalde tot 472, viel die regio terug naar de tweede plek. Het eerder genoemde gebied ten zuiden van China komt met 255 schades op de derde plaats.

Spontane scheepsbranden

Motorstoring is met 1044 van de 2815 incidenten met afstand de belangrijkste schadeoorzaak. Allianz wijst erop dat de scheepvaart in de loop der jaren is overgeschakeld van onderhoud volgens vaste intervallen naar op de conditie van de motor gebaseerd onderhoud. In de toekomst zal dat dankzij digitalisering waarschijnlijk verder verschuiven naar preventief onderhoud. Daarmee valt volgens de verzekeraar nog een wereld te winnen, maar het verzamelen van betrouwbare data kost nog wel de nodige hoofdbrekens.

De verzekeraar wijdt een apart hoofdstuk aan het grote aantal ‘spontane’ scheepsbranden van de laatste jaren, vooral op containerschepen. Officieel steeg het aantal vorig jaar tot een recordniveau van veertig, ofwel gemiddeld elke tien dagen een. Allianz stelt echter dat het totale aantal incidenten waarschijnlijk nog een stuk hoger is omdat niet alle branden worden gemeld, bijvoorbeeld omdat de bemanning een beginnende brand zelf weet te blussen.

Daar komt bij dat de kans op grote schades in de loop der jaren sterk is toegenomen door de enorme schaalvergroting in de ‘dozenvaart’. Alliance zet dat nog eens stevig in de verf met de constatering dat een modern containerschip vijftien keer zoveel laadbakken kan meenemen als een containerschip van de eerste generatie uit 1968.

Blusslang

Tegelijkertijd zijn de bemanningen juist steeds kleiner geworden en is de bluscapaciteit achtergebleven bij de schaalvergroting. Waar een schip vroeger over een blusslang beschikt, zijn dit er nu twee, aldus Allianz. Volgens de verzekeraar moet er dan ook dringend werk worden gemaakt van aanvullende regelgeving.

De verzekeraar pleit vooral voor betere detectiesystemen, aangezien een aantal recente branden pas werd ontdekt toen er voor de bemanning al geen houden meer aan was. Dat geldt bijvoorbeeld voor de ‘Yantian Express’ van Hapag Lloyd, begin vorig jaar midden op de Atlantische Oceaan. De bemanning ontdekte die brand pas toen er twee containers in lichterlaaie stonden. Door de zware weersomstandigheden, windkracht 8/9, kou en regen, was de strijd eigenlijk op voorhand verloren. Na een paar dagen moest de bemanning geëvacueerd worden en waren er speciale blusboten van Smit Salvage nodig om de vlammenzee te bedwingen.

De Union of Marine Insurance (IUMI) heeft inmiddels voorstellen gedaan om de eisen aan branddetectie en bluscapaciteit op te schroeven. Dat zou dan moeten gebeuren via een aanpassing van de Convention for the Safety of Life at Sea (Solas) van de International Maritime Organization. Dat kan wat tijd in beslag nemen gezien de ellenlange procedures tussen voorstel en ratificatie van IMO-verdragen. Maar nodig is het wel, zegt de verzekeraar: ‘Als het niet gebeurt, zal het aantal en de ernst van branden op containerschepen waarschijnlijk alleen maar verder toenemen’.

Porsches naar de kelder

Een van de kostbaarste verliezen vorig jaar was die van het slechts twee jaar oude ro/ro-schip ‘Golden Ray’ dat op 8 september tijdens het aanlopen van de Amerikaanse haven Brunswick (Georgia) slagzij maakte en in ondiep water kapseisde. Niet alleen het wrak kon naar de sloop, ook 4200 gloednieuwe auto’s konden de shredder in. Besloten is om het wrak in stukken te zagen en in brokken af te voeren. Die operatie is nog steeds niet afgerond; het werk moest zelfs stilgelegd worden toen bleek dat een deel van de sloopploeg met corona besmet was.

Een andere geruchtmakende zaak was de ondergang van de ‘Grande America’ van de Italiaanse Grimaldi-groep. Het ro/ro-schip zonk op 12 maart 2019 in 4600 meter diep water in de Golf van Biskaje, twee dagen nadat er brand aan boord was uitgebroken. Bergers hebben het wrak gelokaliseerd en met onderwaterrobots kon een aantal olielekkages gedicht worden. Het ruim tweehonderd meter lange schip had onder meer 37 voor Brazilië bestemde Porsches aan boord. Gezien de enorme diepte is het zo goed als uitgesloten dat er ooit nog iets van het schip boven water komt.