Mag je zomaar scrubberwaswater in zee dumpen?

Zeker niet. De voorwaarden waaronder dat mag, zijn door de IMO in 2009 vastgelegd in de resolutie Guidelines for exhaust gas cleaning systems. Het dumpen van waswater uit open-loop scrubbersystemen moet aan de hierin opgenomen lozingscriteria voldoen.

Op basis van een advies van een groep wetenschappers van de Joint Group of Experts on the Scientific Aspects of Marine Environmental Protection (GESAMP) is onder meer vastgelegd hoeveel metaal, roetdeeltjes en kankerverwekkende Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen het waswater mag bevatten, teneinde milieuschade te voorkomen.

De resolutie is in 2015 geüpdatet. Omdat het richtlijnen betreft, stelt de IMO er geen sancties tegenover als reders zich er niet aan houden. Bovendien is er niemand die op open zee controleert of de lozingsregels daadwerkelijk worden nageleefd.

Wat zijn de regels in Nederland met betrekking tot het lozen van waswater?

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstraat wijst naar de IMO-richtlijnen en stelt dat deze destijds geïmplementeerd zijn in nationale wet- en regelgeving. De Rotterdamse haven heeft geen apart beleid ten aanzien van open-loop scrubbers.

‘Internationale wetgeving staat het gebruik ervan toe. Daarin volgen we het beleid van Rijkswaterstaat’, zo stelt een woordvoerder van Havenbedrijf Rotterdam. ‘Op basis van goede onderbouwing – bijvoorbeeld als de waterkwaliteit daardoor achteruit blijkt te gaan – kunnen we als haven een eigen lijn trekken.’

Hoe schadelijk is het lozen van waswater voor het milieu?

Wetenschappelijk onderzoek spreekt elkaar tegen. Onderzoeken van cruiserederij Carnival en onderzoeksbureau CE Delft tonen aan dat het milieueffect niet onomstotelijk bewezen is. Belangrijke kanttekening hierbij is wel dat beide onderzoeken zijn bekostigd door reders die veel geld hebben geïnvesteerd in scrubbers.

Een studie van het Japanse ministerie van Land, Infrastructuur, Transport en Toerisme uit 2018 concludeert dat het lozingswater geen onaanvaardbare effecten heeft op de zeeorganismen of op de kwaliteit van het zeewater. Sterker nog: het gebruik van scrubbers zou volgens het onderzoek beter zijn voor het milieu dan varen op laagzwavelige brandstof.

Daar tegenover staat een studie, uitgevoerd door de Joint Research Centre van de Europese Unie in 2016, die juist wel de negatieve effecten van waswater aantoont. ‘Op drukke zeeroutes kan de zwaveluitstoot van schepen de verzuring van de zee versnellen met een tempo dat tweemaal zo hoog is als de verzuring die wordt veroorzaakt door CO2’, aldus de onderzoekers.

De instelling onderzocht het effect van het scrubberwaswater op de Noordzee en concludeerde dat CO2 de voornaamste oorzaak voor de verzuring van de zee is, maar dat de impact van zwavel op drukke zeeroutes tot twintig keer groter kan zijn dan op de Noordzee als geheel. Ook is de impact van het scrubberwaswater in die gebieden twee keer zo groot is als dat van CO2.

Onderzoek van het Zweedse Milieu Onderzoeksinstituut IVL uit 2019 concludeert dat het waswater een negatief effect heeft op onderwaterorganismen en vreest voor de lange-termijngevolgen.

Vanwege gebrek aan een eenduidig antwoord op de vraag hoe schadelijk het waswater is voor het milieu, heeft de Europese Commissie begin dit jaar bij de IMO aangedrongen op aanvullend onderzoek. De resultaten daarvan worden volgend jaar verwacht.

Waarom zou je überhaupt kiezen voor een scrubber?

Wereldwijd investeren reders enorme sommen geld om te voldoen aan de 2020-zwavelrichtlijn van de International Maritime Organization (IMO). Die verplicht scheepseigenaren per 1 januari de maximaal toegestane hoeveelheid zwavel in scheepsbrandstoffen terug te brengen van 3,5 naar 0,5%.  Het leeuwendeel switcht van zware stookolie (hfo) naar de duurdere laagzwavelige marine gasolie (mgo) en berekent de extra kosten door aan de klant. Door een scrubber te installeren die de zwaveluitstoot verlaagt, kunnen rederijen de zwavelrichtlijn omzeilen en vooralsnog blijven doorvaren op hfo.

Analisten voorspellen dat het prijsverschil tussen hfo en mgo volgend jaar gaat oplopen tot 100 en 300 dollar per ton. Hoe groter het prijsverschil en hoe meer brandstof een schip verbruikt, des te sneller is de scrubber terugverdiend, waardoor reders in theorie een goedkopere payload kunnen aanbieden dan de concurrenten die geen rookgasreiniger hebben.

Rederijen hebben al vele miljarden geïnvesteerd in deze apparaten, die de zwavel uit de uitlaatgassen wassen door deze te benevelen met zeewater. De open-loop scrubber is de goedkoopste en vooralsnog veruit de meest populaire scrubbervariant. Van de bijna vierduizend rookgasreinigers die wereldwijd in bedrijf of in bestelling zijn, is zo’n 80% een open systeem. Bij dit type worden de uitlaatgassen eerst met zeewater behandeld, waarna het zwavelhoudende waswater in zee wordt geloosd.

Denken andere landen daar net zo over?

Het overgrote deel van de wereld klampt zich net als Nederland vast aan de IMO-richtlijnen. Toch zijn er steeds meer overheden en havens die uit voorzorg striktere regels hanteren. Gevreesd wordt voor de impact van het waswater op het milieu, omdat de concentratie schepen in deze druk bevaren wateren hoog is. ‘Voorkomen is beter dan genezen’, luidt hier het credo.

Zo verbiedt België het dumpen van waswater in haar havens en binnenwateren, in Duitsland en Denemarken mag er niet geloosd worden in de binnenlandse waterwegen en de Rijn. In de havens van Dublin, Waterford en Cork (allen Ierland) geldt er ook een lozingsverbod, net als in de territoriale wateren en havens van Letland. Het afvalwater mag ook niet worden uitgestort in de havens van Litouwen en bij de Noorse fjorden.

Buiten Europa verbieden de havens van Singapore en Fujairah afvalwaterdumpingen. In de Chinese binnenwateren en havens is het ook illegaal, maar dit verbod wordt in 2020 uitgebreid naar het hele kustgebied. In Panama geldt er eveneens een ban. In de Verenigde Staten verschilt de regelgeving per staat. In Connecticut en Californië is het verboden en in Hawaii mag het alleen onder bepaalde voorwaarden. Er zijn landen waar overheden hardop nadenken op een verbod voor open-loop scrubbers, zoals Zuid-Afrika en Maleisië.