De ministers van Buitenlandse Zaken Heiko Maas (Duitsland), Jean-Yves Le Drian (Frankrijk) en Jeremy Hunt (Groot-Brittannië) hebben een nieuw instrument gecreëerd dat Europese bedrijven in staat stelt om op legale wijze handel te drijven met Iran: INSTEX.

INSTEX is een ‘special purpose vehicle’ dat non-dollar transacties met Iran mogelijk maakt. De ministers willen met name de levering van voor de Iraanse bevolking essentiële middelen zoals voedingsmiddelen, medicijnen en medische apparatuur faciliteren. Op den duur moet INSTEX het ook voor derde partijen mogelijk maken om zaken met Iran te doen.

Ondermijning

De drie Europese grootmachten ondermijnen daarmee de koers van de Amerikaanse president Donald Trump, die in november vorig jaar weer sancties invoerde tegen Iran. De VS en Europa waren in 2015 juist met Iran overeengekomen (Joint Comprehensive Plan of Action of JCPOA) om de jarenlange handelssancties te beëindigen, op voorwaarde dat Iran zijn nucleaire activiteiten stopt.

Voor de grote containerrederijen was die overeenkomst destijds goed nieuws want aan een groeimarkt als Iran was op dat moment veel behoefte. Vrijwel alle grote containerrederijen keerden daarom kort na het ondertekenen van de JCPOA-overeenkomst op 14 juli 2015 terug naar de Iraanse haven Bandar Abbas. Maar zo snel als de rederijen kwamen vetrokken zij ook weer, toen Trump in mei vorig jaar bekendmaakte dat de VS zich uit de JCPOA ging terugtrekken en per november weer sancties in zou voeren.

Frustratie

In Brussel werd die zet met verbazing en frustratie gade geslagen. Europa wil de in 2015 gemaakte afspraken in stand houden en de oprichting van INSTEX is daarvan een concreet voorbeeld.

Het is echter onwaarschijnlijk dat rederijen net als in 2015 weer in snelle vaart naar het land terugkeren, omdat zij vrezen voor maatregelen uit Amerika. De VS zet alle bedrijven die in strijd handelen met de Amerikaanse sancties op een zwarte lijst en er zijn weinig rederijen die hun toegang tot de Amerikaanse markt willen riskeren voor toegang tot Iran.