Rusland is een eiland van stabiliteit in de woelige zee van de kredietcrisis. Met onze reserves kunnen we de wereld helpen.’ Het was begin 2008 dat Alexei Kudrin, de Russische minister van financiën op het World Economic Forum in Davos deze stoere uitspraak deed. Negen maanden later moest hij zijn woorden inslikken. Ook Rusland was ten onder gegaan aan de wereldwijde crisis.

De opmerking van Kudrin had weinig met arrogantie te maken. Het ging inderdaad zeer goed met Rusland dat al negen jaar aan een stuk een snelle groei van de economie kende. ‘Het Bruto Nationaal Product steeg jaarlijks met 6 tot 7 procent. De consumentenbestedingen groeiden met 10 procent. Vanaf 1999 tot het laatste kwartaal van 2008 groeiden de bomen tot de hemel’, zo schetst Jeroen Ketting de situatie.

Ketting is oprichter en eigenaar van Lighthouse, een adviesbureau voor Nederlandse bedrijven die de Russische markt willen betreden. ‘De crisis heeft in Rusland met een jaar vertraging toegeslagen. Dat komt omdat het land een olie- en gasgebaseerde economie kent. Door de crisis in het Westen gingen consumenten minder besteden, werd er minder geproduceerd en was er dus minder vraag naar olie. Dit vliegwiel kent een vertraging.’

Daar komt nog bij dat veel grote Russische bedrijven, zowel in het onroerend goed als in de retail en de financiële sector, door Westers geld gefinancierd zijn. Door de geldkrapte op de wereldmarkt wilden de investeerders hun geld terug. Van het vierde kwartaal van 2008 tot het vierde kwartaal in 2009 daalden in- en export en de directe investeringen vanuit het buitenland met 50 procent. De olieprijs daalde van 140 dollar per vat naar 40 dollar. Consumentenbestedingen gingen met 45 procent naar beneden. Nu, in het laatste kwartaal van 2009 stijgen die bestedingen weer. Ook de olieprijs is aan het stijgen. ‘De crisis is mislukt’, zo stelt Ketting dan ook. ‘Dat heeft te maken met het karakter van de Rus. Russen zijn veel flexibeler. Ze kunnen beter met crisis omgaan, raken niet in paniek. Ik woon er sinds 1994. Sindsdien heb ik al vier crises voor de kiezen gehad. De crisis van ‘93/’94, de roebelcrisis in 1998, de bankencrisis van 2004 en de crisis van 2008. Russen raken niet snel meer in paniek. Ook zitten ze niet tot over hun oren in de schulden. Huizen, auto’s, flatscreens, het is allemaal eigen bezit. Ze kennen nauwelijks afbetalingen. Ook lenen Russen eerder geld aan elkaar. Er is een sociaal vangnet. Ze hebben hun uitgaven niet uitgesteld. Ze zijn hetzelfde blijven kopen, maar op een lager prijsniveau. Meer lokale producten.’

Dit heeft grote gevolgen gehad voor de logistiek. Waar Russen in het verleden zelfs producten als shampoo importeerden, wordt nu veel meer zelf geproduceerd.

Het overheidsbeleid en de mindere bescherming van de Russische werknemer zorgden er verder voor dat het land sneller uit de crisis omhoog krabbelt. Werknemers werden bij duizenden tegelijk ontslagen of met onbetaald verlof gestuurd, lonen werden met 30 tot 40 procent verlaagd. ‘Ook de overheid heeft het goed gedaan. Tijdens het crisisjaar, waarbij de roebel 30 procent aan waarde verloor, zijn veel maatregelen genomen om de munteenheid binnen een bepaalde bandbreedte te houden. De roebel heeft sterke financiële steun gekregen van de Centrale Bank. Dat kon ook, want Rusland had door de oliegelden die in een apart potje waren gestopt, 800 miljoen euro aan reserves. Ook werd in diverse bedrijven geïnvesteerd en werden leningen via de Staatsbank afgegeven, alles om de stijging van de werkloosheid in te dammen.’

Nu de crisis op z’n eind lijkt en de olieprijs 75 dollar per vat doet, gaan de Russen direct meer spenderen. Oppotten, daar doen ze niet aan. Ook maken ze zich geen zorgen over later. ‘Mensen zijn op hun dertigste nog niet bezig met hun pensioen. Ze geven 70 procent van hun inkomen consumptief uit. Ze sparen twee maanden en kopen dan weer een nieuwe tv. Dat geeft de economie een boost. De stemming is van erg negatief naar bescheiden positief gegaan.’

De verwachting is dat het Bruto Nationaal Product in 2010 met 2 tot 3 procent zal stijgen. De werkloosheid zal dalen naar 8 tot 7 procent.

Het lijkt erop dat Rusland door de crisis opener is geworden. Recentelijk werd al een douane-unie gevormd met Wit-Rusland, Kazachstan en Rusland. Een Safe Secure Trade Lane met Nederland zit in de pen. Ketting: ‘Het is moeilijk te zeggen of die openheid alleen door de crisis komt. De crisis was wel een reality check. Het land is even met de voeten op aarde teruggebracht. Ze zijn wat reëler geworden. Binnen de overheid gaan nu ook stemmen op dat Rusland efficiënter met zijn natuurlijke hulpbronnen om moet gaan. Er moet minder verkwanseld worden. De politiek wil de corruptie aanpakken. Dat is een direct gevolg van de crisis. Als je het goed hebt en als je rijk hebt, hoe je niet naar je problemen te kijken. Als het tegenzit, word je je bewust van de zwaktes die in je economie en maatschappij zitten.’

Of de corruptie ooit zal verdwijnen, is onduidelijk. Ketting waagt zich niet aan een kijkje in de toekomst. ‘Als ik koffiedik kijk, dan zie ik alleen maar koffiedik. Maar het land doet zijn best. De overheid werkt aan een grotere diversiteit van de economie. Rusland heeft een enorm landbouwpotentieel. Ze hebben allerlei fondsen, onder meer voor de ontwikkeling van nanotechnologie. Ze proberen hun afhankelijkheid te spreiden. Mocht de olie ooit opraken, dan is dat ook geen probleem. In het zuiden van Siberie ligt het Baikalmeer, het grootste zoetwatermeer van Eurazië. Rusland bezit 40 procent van de zoetwatervoorraad ter wereld, dat is het nieuwe goud.’

Ketting twijfelt er niet aan of een nieuwe crisis zal Rusland proberen te tackelen. Maar ook dan zal de man met de zeis niet slagen. ‘Russen krijg je er niet onder. Het is alsof je naar een Rocky Balboa-film kijkt. Je denkt dat Rocky op de knieën gaat, maar hij staat altijd weer op en verlaat als winnaar de ring. Russen zijn onoverwinnelijk. Als er een probleem is, piekeren ze niet. Ze rammen en gaan. Er zal een oplossing komen, hoe dan ook.’