Spoorvervoer tussen Nederland en Rusland moet sneller, efficiënter en duurzamer. Goederentreinen tussen Rotterdam en Moskou halen nu een gemiddelde snelheid van twintig kilometer per uur. Het probleem zit voornamelijk in de moeizame douaneprocedures. ‘Onacceptabel,’ aldus minister Camiel Eurlings. ‘Het moet mogelijk zijn deze reistijd te versnellen. In de toekomst moeten bloktreinen Moskou in vier dagen kunnen bereiken.’ Eurlings deed zijn uitspraken op een seminar tijdens een handelsmissie in Moskou. De minister riep zijn Russische ambtsgenoot Igor Levitin en diens ambtenaren op beter samen te werken met Nederland. ‘Er gaan steeds meer goederen van Nederland naar Rusland. Vorig jaar is onze export met twintig procent gestegen, vooral machines en transportmaterieel. Maar ook fruit, groenten en dagverse producten worden in toenemende mate naar Rusland verscheept. Verschillende Nederlandse transportbedrijven hebben hun werkzaamheden in Rusland uitgebreid. Ze willen meer volume vervoeren, maar dat kan alleen als de transportstromen, zowel per trein als per truck, gestroomlijnd zijn.’

Een goede infrastructuur is daarbij een vereiste maar dat is niet het enige dat nodig is, aldus Eurlings. ‘Er moeten duidelijke afspraken komen over de grensprocedures. Goederen moeten zo snel mogelijk de grens over. De Nederlandse en Russische overheid moeten de regelgeving en douaneprocedures op elkaar afstemmen. Er moet een smooth link ontstaan. De echte wil om problemen op te lossen is nodig. Weg met het rode lint.’

Die ‘smooth link’ is nu ver te zoeken, zo meent Wilko Scholtens, commercieel directeur bij H&S Group. De logistiek dienstverlener lobbyt al drie jaar voor een ‘dry port’ bij Moskou, waar bloktreinen kunnen laden en lossen. ‘Wie van u zou interesse hebben in een efficiënte corridor tussen Rusland en Nederland met een doorlooptijd van 28 dagen’, zo hield Scholtens zijn toehoorders voor. ‘Niemand? Tien dagen dan? Nog niemand? Vier dagen dan. Zoals we zien stijgt de belangstelling als de doorlooptijd daalt.’

H&S brengt vruchtensappen en tropische oliën uit de Benelux naar Rusland. Momenteel worden die vloeibare stoffen met een tankcontainer getruckt. Scholtens ziet de Betuwelijn als een mooi startpunt voor spoorvervoer richting Moskou. ‘De spoorinfrastructuur in Rusland is goed. Wat personenvervoer betreft is het prima geregeld. Goederenvervoer gaat echter verre van efficiënt. Ze werken daar met wagenladingenverkeer. Op ieder station stopt de trein om een nieuwe wagen toe te voegen. Het gaat dus stukje bij beetje naar de eindbestemming. Vaak weet je niet waar je lading is. Daar komt nog bij dat er een tekort aan wagens is. Ook zijn de tarieven het laatste jaar met ongeveer 20 procent gestegen. Wij willen graag een systeem van bloktreinen opzetten die in vier dagen op de bestemming zijn. En ten zuiden van Moskou willen we een speciale dryport opzetten, zodat verladers hun voorraden dichtbij de markt kunnen opslaan. Maar de Russische Spoorwegen zijn als staatsbedrijf een heel moeilijke organisatie om zaken mee te doen.’

Dmitry Cheltsov is algemeen directeur bij Itella Logistics en tevens voorzitter van de douanecommissie van de Association of European Business, een belangenclub waar zevenhonderd Europese bedrijven die zaken doen in Rusland bij zijn aangesloten. Volgens Cheltsov zijn er plannen om de Russische douanewet via een amendement aan te passen, om zo het vertragend effect van de Russische bureaucratie op de internationale handel te verminderen. ‘Het moet straks mogelijk worden de douaneafhandeling in de Russische buurlanden te regelen. Verder moeten goederen sneller langs de grens kunnen, doordat de douaneprocedures vereenvoudigd worden. Helaas staat dat voor het spoor pas in 2020 gepland en voor de weg in 2014.’ Itella is sinds 2006 in Rusland actief en heeft momenteel twee warehouses in Moskou en een in Sint Petersburg. Volgens Cheltsov werken de Russen minder traag dan veel West-Europeanen denken. ‘Tachtig procent van de goederen worden binnen een dag na aankomst vrijgegeven. De douaneafhandeling neemt bij vier procent van de goederen twee dagen in beslag en bij zes procent vier tot negen dagen. Slechts vier procent van de goederen wordt meer dan tien dagen vastgehouden.’

Eugene Shakalida, manager bij de Russische logistiek dienstverlener Trasko, telt drie bottlenecks op de transportcorridor Nederland-Rusland. De oponthoud bij de grens, de beperkte locaties voor douaneafhandeling en problemen met visa voor chauffeurs. ‘Wij krijgen voor onze Russische chauffeurs die naar Nederland rijden een visum van 45 dagen. Dat blijkt vaak te kort.’ Hij pleit voor een soort 24-uursregel waarbij de Russische en West-Europese douaneautoriteiten voorraadinformatie over goederen uitwisselen. Ook zou de visumtermijn voor professionele chauffeurs verlengd moeten worden tot een werkbare periode.

John Engels is directeur van Gerlach Benelux. Volgens de douaneagent ontbreekt het wederzijdse begrip over de manier van douaneafhandeling aan zowel Russische als West-Europese kant. ‘In de Europese Unie worden douanecontroles gedreven door security. In Rusland komt die veiligheid op de tweede plaats. Hoofdreden is belastingheffing. Vijftig procent van het bruto nationaal product wordt door belastingen gegenereerd.’

In Europa is het douaneproces dusdanig gereguleerd dat alle controles op hetzelfde moment kunnen plaatsvinden. Het proces in Rusland onderscheidt zich door meerdere controlemomenten op diverse locaties. ‘Het Russische douaneproces kun je onderverdelen in documentencontrole, waardecontrole, betalingscontrole en de fysieke inspectie van goederen. Bij iedere stap kan de vrijgave van de goederen vertraagd worden, bijvoorbeeld door foute documenten, verkeerde codes, verkeerde vergunningen of een discrepantie tussen de aangegeven goederen en daadwerkelijke lading. Europeanen vinden dit bureaucratisch. Door een goede voorbereiding kun je die processen wel versnellen. Trucks worden aan de grens al geweigerd als er in de documenten een punt of komma verkeerd staat. Stuur documenten voordat de truck vanuit Nederland vertrekt alvast naar een douaneagent. Die kan controleren of alles in orde is, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.’

Engels heeft goede hoop dat de nieuwe douanewet die de Russen willen invoeren het transport van goederen vereenvoudigt. ‘Maar het duurt nog twaalf jaar voordat die amendementen er doorheen zijn, dat is behoorlijk teleurstellend. Het besteedbare inkomen van de Russische consument stijgt, er worden meer goederen geïmporteerd. Het is zaak dat er snel meer snelheid komt. Ook moet er meer gekwalificeerd personeel komen. Transporteurs worden nog regelmatig verrast door een lokale douaneambtenaar die de regels op zijn eigen manier interpreteert. Er wordt dan direct geroepen dat het om corruptie gaat, maar dat is niet altijd waar. Vaak weten de ambtenaren echt niet beter. Ze hebben niet genoeg kennis, er wordt hier maar weinig tijd besteed aan een gedegen douaneopleiding.’

Minister Eurlings heeft er goede hoop op dat het goed komt met het versnellen van de doorlooptijden. Zijn collega Levitin komt volgend jaar in Nederland praten over de transportproblemen. Op de agenda staat onder andere een bezoek aan de douane, om te zien hoe de Nederlandse overheidsdienst werkt. ‘Dat Levitin met ons komt praten over verbetering van de logistiek is zeer belangrijk. We willen de douaneafhandeling tussen beide landen al jaren vereenvoudigen. Elke keer wordt gezegd dat dat niet kan door EU-regels. Maar als oud-europarlementariër weet ik dat je sommige zaken ook bilateraal kunt regelen. Ik hoop tijdens zijn bezoek een overeenkomst te tekenen waarin concreet staat wat we gaan doen.’

De Russische douane wil geen verder commentaar geven.