Negen jaar later zie ik dat mijn buren hun woning hebben verkocht voor meer dan het dubbele van wat ik in 2013 voor mijn woning heb betaald. De gekte op de huizenmarkt is nog veel groter dan voor de kredietcrisis. Overbieden, afzien van voorwaarden van financiering, je kunt het zo gek niet bedenken en het gebeurde. De partner waar ik destijds voor werkte, gebruikte toen een gezegde dat ik nog niet eerder had gehoord: ‘de waardevolle lessen van de kredietcrisis blijken parels voor de zwijnen’.

Het is nu 2020 en de coronapandemie luidt een nieuwe crisis in. De horeca heeft het zwaar, verschillende kappers en nagelstudio’s vallen om en sportscholen zijn leeg en verlaten. Het einde is nog niet in zicht. Maar ook de coronacrisis schudt ons wakker. Het vele reizen blijkt zonde van de tijd en onnodig belastend voor het milieu. Dure kantoorruimte is helemaal niet nodig en mijn persoonlijke favoriet: dat gekke oogje op mijn laptop blijkt een webcam te zijn waarmee ik dus kan videobellen als ik thuiswerk.

Sinds dit jaar zijn Skype, Teams, Zoom en Houseparty de meest gebruikte apps op mijn telefoon. Even was ik ervan overtuigd dat dit de nieuwe werkelijkheid zou worden. We kunnen zoveel makkelijker persoonlijk contact maken door simpelweg gebruik te maken van die camera. En als werken vanuit huis het nieuwe normaal gaat worden, is videobellen de sleutel voor toekomstige samenwerking. Uitgesloten dat we ooit nog terugkeren naar dat primitieve, onpersoonlijke pre-corona tijdperk, zo dacht ik.

Tot ik een paar weken geleden les gaf aan de VU. Samen met een collega geef ik daar al bijna tien jaar college aan fiscale studenten over douanewaarde, oorsprong en classificatie. Door de coronamaatregelen werd ons gevraagd of wij het college digitaal konden verzorgen. We hebben geprobeerd het college zo levendig mogelijk te verzorgen met voorbeelden, polls en natuurlijk de camera aan.

En wat bleek, ondanks het feit dat ik drie keer vroeg of de studenten ook hun camera wilden aanzetten, werd dat genegeerd en gaf men er de voorkeur aan anoniem te blijven. Het college voelde voor mij onpersoonlijk en afstandelijk. In de afgelopen weken merkte ik dat die trend zich doorzette. Steeds vaker zit ik in conference calls waar weinig mensen hun camera aanzetten en het persoonlijke deel van de gesprekken behoorlijk begint af te nemen. Deelnemers zijn weer vaker afwezig, staan op ‘mute’ en zijn hun mail aan het checken.

Bij de eerste zonnestralen liepen de stranden weer vol en was het polonaise in de parken. Kennelijk is de drang naar het normale leven belangrijker dan het verstandige nieuwe normaal. De vraag is wat we uiteindelijk van de coronacrisis gaan leren en wat we daarvan gaan meenemen naar de toekomst.

Het zou me niets verbazen als we over drie jaar weer met z’n allen in de file staan, e-mails aan het wegwerken zijn tijdens anonieme conference calls en weer voor een paar tientjes naar de andere kant van Europa vliegen. De geschiedenis lijkt zich te herhalen en ik begin te beseffen dat ik waarschijnlijk die oude partner ben die over drie jaar aan zijn pupillen vertelt over waardevolle coronalessen als parels voor de zwijnen.

Raoul Ramautarsing, consultant