Er dreigt een groot tekort aan voedsel, medicijnen en brandstoffen als het VK eind oktober zonder behoorlijk scheidingscontract de Europese Unie verlaat. Dat stond al in een rapport dat in het kabinet circuleerde tijdens de regeringsperiode van Theresa May en dat nu openbaar is geworden dankzij de Sunday Times.

De krant legde de hand op het rapport met medewerking van ten minste één van de ministers in het kabinet-Johnson. Het lekte uit tot grote woede van Johnson. Er staat onder meer in dat de werking van de Britse havens zeker tot drie maanden na de Brexit-datum, 31 oktober rondom middernacht, ernstig zal worden verstoord. Opstanden van burgers in het VK moeten, aldus nog steeds dit rapport, niet worden uitgesloten.

Brandstofschaarste

De Britse wegvervoerorganisatie Freight Transport Association (FTA) vreest dat in het VK brandstofschaarste zal ontstaan, waardoor onder meer vrachtvervoer tot stilstand zal komen. De FTA beklaagt zich erover dat de regering haar tot dusver onkundig heeft gehouden van de inhoud van het rapport.

Het grootste knelpunt – ‘bottleneck’, zo men wil – in het overleg tussen het VK en de Europese Unie is nu de zogenoemde backstop. Deze backstop is een overgangsregeling die moet voorkomen dat een Brexit onmiddellijk zou leiden tot een harde EU-buitengrens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek. Deze grens zou gedurende twee jaar na uittreding nog zonder veel formaliteiten open moeten worden gehouden voor regionaal verkeer over de grens op het Ierse eiland.

Johnson zou het liefst zien dat, ook na een harde Brexit per einde oktober, deze grens volledig open blijft. Die illusie is hem al ontnomen door Donald Tusk, de president van de Europese ministerraad, in een reactie op een vier A4-tjes omvattende memo van Johnson. Ook Angela Merkel, de bondskanselier van Duitsland, heeft Johnson in een persoonlijk onderhoud in Berlijn ingepeperd dat aan de regeling die zijn voorganger, Theresa May, met de Unie is overeengekomen geen komma of punt wordt gewijzigd.

Worst case scenario

Het uitgelekte rapport, dat dus al geruime tijd bekend was in Britse regeringskringen, beschrijft volgens Michael Gove, de minister belast met de voorbereiding van de Brexit, alleen het slechtste scenario. De prognoses zijn naar zijn inzicht verouderd en tonen niet de vooruitgang die onder de nieuwe premier in de afgelopen maand is geboekt. Gove doelt onder meer op een potentieel handelsakkoord met de Verenigde Staten.

Een fundamenteel probleem is dat Johnson niets wil weten van een douane-unie met de Europese Unie, naar Noors model. Zo’n douane-unie is wel een goed idee volgens de leider van de oppositie in het Lagerhuis, Jeremy Corbyn (Labour). Corbyn werkt aan een zo snel mogelijk in stemming te brengen motie van wantrouwen in het kabinet-Johnson en werpt zich op als leider van een zakenkabinet dat nieuwe verkiezingen moet voorbereiden.

Labour lijkt hierbij op steun te kunnen rekenen van de in grootte derde partij, die van de Liberaal-Democraten. Een dergelijke wending op het politieke toneel in het VK zou ook in de EU van de overige 27 lidstaten steun kunnen krijgen, met als beloning een veel langer uitstel van de Brexit.

Voorbereiding

Inmiddels is continentaal Europa wel redelijk voorbereid op een wanordelijke uittreding van het VK uit de Unie. Zo zegt Portbase (het Nederlandse systeem voor soepele afhandeling van de scheepvaart in de havens) dat verladers, vervoerders en andere logistieke dienstverleners zich onder het motto ‘Get Ready for Brexit’ voldoende zijn voorbereid.

Portbase gaat de campagne voor gebruikmaking van het systeem de komende tijd opvoeren om zo alle betrokkenen – exporteurs, importeurs, vervoerders, expediteurs – te stimuleren hun handel vooral digitaal af te wikkelen.