De vervoerscijfers van Schiphol over de eerste zeven maanden van dit jaar laten een totaal verlies aan vrachtvolume zien van 9,4%, naar bijna 900.000 ton. Dat is een afname van rond de 93.000 ton binnen iets meer dan een half jaar voor de mainport. Indien wordt uitgegaan van hetzelfde verliespercentage voor het gehele boekjaar (2018 leverde een vrachtvolume van 1,7 miljoen ton op), rolt er al snel een volumeafname van 160.000 ton uit.

Voor de afhandelaars, die per kilo afgehandelde vracht worden betaald (grofweg 15 cent ‘all-in’, inclusief grondafhandeling en andere diensten) komt dat neer op een geschatte inkomstenderving voor de gehele afhandelingssector van rond de 24 miljoen euro. Bij een zogeheten kaal afhandelingstarief van 10 cent per kilo ligt de totale schade op zo’n 16 miljoen euro.

Winstmarges

Dat zijn forse bedragen voor een bedrijfstak waar de winstmarges doorgaans door prijsdruk en onderlinge concurrentie flinterdun zijn. Zo wist Menzies Wold Cargo, een van de grootste vrachtafhandelaars op Schiphol, blijkens het laatste gedeponeerde jaarverslag in het relatief goede vrachtjaar 2017 nog een verlies van 1,3 miljoen euro te lijden.

De hoofdreden voor het forse ladingverlies voor de vrachtafhandelaars blijft behalve de slechte marktvraag de sterke reductie van het aantal vrachtvluchten op Schiphol. Het verliespercentage ligt op 14, tussen januari en juli van dit jaar. Dat komt neer op een totale afname van het aantal vrachtvluchten met 1.300 naar iets meer dan 8.100 over die periode.

De slechte cijfers van juli volgen op de eveneens slechte maand juni, toen het vrachtvolume met maar liefst 13,7% (-20.000 ton) daalde naar bijna 124.000 ton, terwijl het aantal vrachtvluchten slonk met 17,5%. Het was met deze verliezen de slechtste vrachtmaand voor Schiphol sinds de laatste recessie uit 2010/2011.

Vrachtafhandelaars

De grote vrachtafhandelaars op Schiphol zoals WFS, Menzies World Cargo, Swissport Cargo en Dnata Cargo hebben het dit jaar dan ook bijzonder moeilijk. Daarbij wijst een marktkenner er op dat sommige vrachtafhandelaars op Schiphol dit jaar veel meer volume hebben verloren dat de 9,4% die Schiphol aangeeft. Zo zouden er bedrijven zijn die 20% van het vrachtvervoer zijn kwijtgeraakt en rond de 30% van het aantal vrachtvluchten. ‘Ik weet niet waar Schiphol die cijfers vandaan haalt, maar het verlies is voor sommige afhandelaars veel groter dan de vervoerscijfers van Schiphol suggereren.’

Bij de vrachtafhandelaars op Schiphol werken in totaal zo’n duizend tot vijftienhonderd loodsmedewerkers. Het gaat daarbij om bedrijven als Menzies World Cargo en Dnata met immense loodsen, die een oppervlakte van veertigduizend vierkante meter beslaan.

De onderlinge rivaliteit tussen de bedrijven is groot, wat de afhandelingsprijzen laag heeft gehouden, terwijl de laatste jaren wel sprake was van forse volumegroei. Dat lage prijsniveau komt het luchthavenbedrijf van Schiphol niet ongelegen. Lage tarieven, volgens kenners min of meer de laagste van alle grote Europese luchthavens, versterkt immers de concurrentiepositie van Schiphol in de internationale luchtvrachtmarkt.

Huurkosten

Het sterk dalend vrachtvolume raakt de luchthavenbeheerder voorlopig dan ook niet direct in de portemonnee. Schiphol heeft in tegenstelling tot andere luchthavens in de EU de afhandeling geheel uitbesteed aan private partijen. De luchthaven is wel als huurbaas van de grote loodsen financieel betrokken bij de vrachtafhandeling. Die huurinkomsten zijn via langetermijncontracten voor jaren vastgelegd. Dat laatste betekent dat de vrachtafhandelaars ondanks sterk dalende inkomsten nog steeds zitten met dezelfde naar eigen zeggen ‘hoge’ huurkosten.

Voorlopig heeft de vrachtafhandeling nog niet de noodklok geluid, maar intern wordt wel al geklaagd over de hoge huurprijzen die het vastgoedbedrijf van Schiphol nog steeds opstrijkt. Vakbonden tonen zich intussen bezorgd dat de dalende inkomsten zullen leiden tot een nieuwe ontslagronde op Schiphol onder de vrachtafhandelaars.

De vrees voor massa-ontslag wordt binnen de bedrijfstak zelf niet gevoeld. De meeste bedrijven zijn na de laatste recessie stevig gesaneerd en zijn nu voorzien van een flexibele schil aan oproepkrachten. Wel kampen de vrachtbedrijven met een forse afname van de productiviteit. Zo is er nog steeds sprake van piekdrukte in het weekend, terwijl het personeel op een dinsdag soms maar één vrachtvliegtuig heeft af te handelen en het materieel werkloos in de loods en op platform staat. ‘Zij moeten een bepaalde bezetting aanhouden, terwijl er soms niets te doen is.’

Marginalisering vrachtsector dreigt

De vrachtsector op Schiphol was over het eerste halfjaar nog maar goed voor een aandeel van 2,9% in het totaal aantal vliegbewegingen op de luchthaven. Dat percentage vrachtvluchten lag jarenlang op gemiddeld 3,5. Al enige tijd is het dalend belang van de vrachtvluchten op Schiphol een grote zorg voor de logistieke belangenorganisaties zoals TLN, Evofenedex en ACN. Zij  wijzen erop dat dit slinkend aantal vluchten op termijn de positie van Schiphol als belangrijke vrachtdraaischijf in Europa zal ondermijnen en Nederland minder interessant maakt als internationaal logistiek knooppunt. Nu is Schiphol nog de derde vrachtluchthaven van Europa, maar een degradatie lijkt bijna zeker.

Foto: Menzies