Er wordt de komende tijd fors geïnvesteerd om van Schiphol een van de veiligste vrachtluchthavens van West-Europa te maken, zegt Freek van Zoeren. Hij is voorzitter van het Douaneteam-West. Een titel die nauwelijks tot de verbeelding spreekt. Meer zegt, dat hij 2000 ambtenaren aanstuurt in het district. Op Schiphol zou hij met die aantallen een van de grootste werkgevers zijn.

Van Zoeren (56 jaar), afkomstig van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), houdt van aanpakken en grenzen verleggen. Zijn primaire taak is het handhaven op Schiphol, maar als het logistieke bedrijfsleven op Schiphol kan meeprofiteren, wil de douaneman graag meedenken. ‘Wij willen het gehele vrachtareaal van Schiphol ZuidOost, het nieuwe Cargo World, een hoog veiligheidsgehalte geven. Het is niet hetzelfde niveau als het afgesloten vrachtplatform van Schiphol, maar een tussenvorm met een geïntegreerde beveiliging en een centrale toegang. Dat moet eind 2010, begin 2011 gereed zijn.’ Door het ministerie van Financiën is al geld ter beschikking gesteld voor de geavanceerde detectieapparatuur, zegt Van Zoeren. ‘Er komen bijvoorbeeld een loods, een gezamenlijk inspectiecentrum en hekwerken. Je praat dan in totaal over enkele tientallen miljoenen euro in de meest optimale vorm. Indien wij dit allemaal voor eind volgend jaar willen realiseren, moeten de aanbestedingen dit jaar de deur uit. Het is dus niet zo ver meer weg.’

Op het nieuwe vrachtareaal moeten infrastructuur, ketenlogistiek, informatie, controleprocessen en initiatieven als het Authorized Economic Operator (AEO)-schap in een geïntegreerd concept bij elkaar komen, zegt Van Zoeren. ‘Bij die centrale toegang rij je straks niet zomaar door een poortje. Wij gaan veel verder. De transporteur levert de vrachtgegevens vier uur van tevoren aan bij de informatiemakelaar. Die informatie ontvangt de douane. Wij weten dan wat er in de vrachtwagen zit, of het een betrouwbare transporteur is met een AEO-status, wie de exporteur is en of de chauffeur over bijvoorbeeld een ACN-pas beschikt. Deze vrachtwagen moet bijvoorbeeld om 11.15 uur arriveren. Wij weten dat hij op tijd is want onze camera’s hebben hem al gedetecteerd op de snelweg. Hij kan behoudens een steekproef gewoon doorrijden aan de poort, waar ook de scanstraat is. Er ontstaat geen vertraging want de vrachtwagen rijdt met een gemiddelde snelheid van dertig kilometer per uur door de scan. De vrachtwagen zit, omdat alle informatie klopt, in een groene lane en is veilig. Indien wij een vrachtwagen op de snelweg ontdekken die de afslag neemt naar Schiphol maar zich nergens heeft aangemeld, wordt die truck direct naar het truckcheckpoint gedirigeerd. Het gaat om een parkeerplaats buiten het vrachtareaal waar de chauffeur eerst de administratie in orde kan maken. Hij staat dan ook niet voor de poort de boel te verstoren zoals nu nog vaak gebeurt bij de afhandelaars. Op dit checkpoint komt ook het gemeenschappelijk inspectiecentrum. Indien een vrachtwagen moet worden uitgepakt, doen wij dat in principe daar. Er is geen verstoring van het logistieke proces.’

De douane test vanaf april van dit jaar al de nieuwe scanapparatuur uit bij KLM Cargo. Van Zoeren: ‘Wij willen weten of de scanstraat de gigantische volumes op Schiphol technologisch wel aan kan. Daarnaast willen wij de scan gebruiken als een ‘livinglab’. Iedereen is dan in de toekomst welkom om nieuwe detectieapparatuur in de praktijk uit te testen. Laat maar zien dat het werkt in plaats van dat wij naar een beurs moeten gaan.’

De douane heeft bij de scan de lat hoog gelegd. Zo’n 250.000 luchtvrachtpallets moeten er op jaarbasis door de nieuwe opstelling. Dat betekent dat alle uitgaande vracht van de KLM vanaf de tweede helft van dit jaar voor de volle 100 procent wordt gescreend. Zelfs de VS, waar op veel luchthavens al luchtvracht wordt gescreend, kent niet zo’n ambitieniveau, aldus Van Zoeren. ‘In alle bescheidenheid, dit project is in de wereld uniek. Niet alleen is de snelheid van de nieuwe apparatuur een wereldprimeur, ook het feit dat wij ruimte inrichten voor experimenten.’

Volgens Van Zoeren, die het project samen met de KLM en de Schiphol Group heeft opgezet, is bij het initiatief niet zozeer gekeken naar eisen in de VS maar naar de ‘wensen en verantwoordelijkheden’ van de KLM. ‘Zij vervoeren vracht in combinatie met passagiers en veel op de VS. Daarnaast volgen wij als Nederlandse douane de mondiale trend om steeds meer te controleren op uitgaande goederen. Je combineert met deze scan dan ook een aantal handhavende en logistiek commerciële verantwoordelijkheden. Onze aanpak als Nederlandse douane is altijd geweest om ogenschijnlijk tegengestelde belangen zo te combineren dat iedereen er voordeel bij heeft.’ De luchtvrachtpallets worden in de scan gecontroleerd op bijvoorbeeld verdovende middelen, strategische goederen, wapens, munitie en geld. Maar daarmee is de scanstraat nog niet af. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding van het ministerie van Justitie zal samen met onderzoeksinstituut TNO gedurende twee jaar nieuwe detectie-apparatuur om biologische, nucleaire en chemische risico’s te onderscheppen, uittesten. Een derde controle-element zijn de speurhonden van KLM Cargo die nog een keer op explosieven controleren. Daarvoor wordt door de douane voor augustus van dit jaar een controleloods gebouwd, die deels wordt verhuurd aan de KLM. Totale kosten van de geïntegreerde detectiemodule: vier miljoen euro.