‘Het 100 procent scannen is de volgende fase in het beveiligen van havens’, aldus een woordvoerder van Havenbedrijf Rotterdam. Maar de douane heeft nog twijfels. Het Havenbedrijf wil volgend jaar beginnen met een proef waarbij vrachtwagens met een snelheid van zo’n zestien kilometer per uur door een scanstraat worden geleid om zowel op de (röntgen)-foto te gaan als nucleair gedetecteerd te worden. Precies zoals Amerika het wil dus. Behalve dat de vrachtwagens eventjes moeten remmen, zou het transport geen vertraging oplopen. ‘Dat de logistieke operatie niet in de war wordt gebracht, staat voor ons voorop,’ stelt Havenbedrijf-woordvoerder Tie Schellekens.

Ook voor containers die per trein of binnenvaartschip in de haven arriveren, kan volgens hem een scanmethode worden gevonden.Geestelijk vader Pieter Struijs, plaatsvervangend directeur van het Havenbedrijf, kondigde de Rotterdamse pilot in mei aan, maar de douane is minder enthousiast. ‘We zijn helemaal nog niet zo ver als het Havenbedrijf beweert’, zegt woordvoerder Kees Nanninga van de douane. ‘We zijn in het discussiestadium: moet zo’n proef er komen en zo ja, wanneer?’

De douane is heel tevreden over de huidige werkwijze, waarbij een beperkt aantal containers op basis van een risico-inschatting door de scan wordt gehaald. ‘En dat is ook het standpunt van de Nederlandse regering’, aldus Nanninga. ‘EU-breed wordt het 100 procent scannen niet zo’n heel goed plan gevonden en eurocommissaris Kovács is druk bezig Amerika te bespelen.’ De douane gaat eerst eens rustig inventariseren, wat de nieuwe Amerikaanse wet voor consequenties kan hebben in Nederland. ‘Wat zou het kosten, wat zijn de logistieke consequenties? Het is goed als we daar zelf een beeld van krijgen.’ De bewaker van de Nederlandse grenzen heeft eerder gewaarschuwd dat het een uiterst tijdrovende klus zou worden om de één miljoen containers die jaarlijks vanuit Rotterdam naar de VS worden verscheept stuk voor stuk te scannen, aangezien het bekijken en interpreteren van de scanfoto’s zeker vijftien minuten per container kost. Dat Havenbedrijf Rotterdam zijn eigen proef wil starten om straks tegemoet te kunnen komen aan de Amerikaanse wensen, is een spontane Rotterdamse actie. De officiële Europese proef met 100 procent scannen onder auspiciën van de Amerikaanse overheid begint dit jaar namelijk in Southampton.

Analisten

De eerste Amerikaanse pilot begon echter in april in de Pakistaanse haven Port Qasim. De scangegevens worden vanuit Pakistan doorgeseind naar het National Targeting Center in de VS, een instituut dat één maand na 11 september 2001 werd opgericht en dat veertig analisten in dienst heeft. Betrokkenen hebben echter al aangegeven dat lang niet alle röntgenfoto’s daadwerkelijk bestudeerd worden. Ook in Rotterdam zal het zo gaan, zegt Schellekens. ‘Controlerende instanties kunnen beslissen om alleen de foto’s te bekijken van containers die ze risicovol achten’. Douaniers vragen zich af waarom je dan de moeite zou nemen en honderden miljoenen zou investeren om alle containers te fotograferen.

Terreurbommen

Hongkong heeft als enige al twee jaar ervaring met 100 procent scannen, maar die pilot was van zeer embryonaal niveau. De douaniers in Hongkong kregen geen terreurbommen op hun beeldscherm te zien, maar konden slechts vaststellen of een container leeg was of gevuld. Een positieve reactie op de Amerikaanse scanplannen komt opvallend genoeg van DP World. Het terminalbedrijf dat wegens zijn Arabische origine niet welkom is in de VS, is eigenaar van Southampton Container Terminals en zegt de pilot die daar begint belangrijk te vinden.

Ontsnappingsclausules

Dat de soep misschien niet zo heet gegeten zal worden als ze wordt opgediend, blijkt uit het volgende rijtje ontbindende omstandigheden die in de Amerikaanse scanwet staan:

1. scans zijn nog niet verkrijgbaar;

2. scans geven te veel vals alarm;

3. buitenlandse havens zijn, bijvoorbeeld door ruimtegebrek, niet in staat scans te installeren;

4. scans zijn niet te integreren met bestaande systemen;

5. scans hinderen de doorstroming van goederen te veel;

6. scans zijn niet goed in staat inspecteurs te wijzen op de aanwezigheid van verdachte lading.

Als minimaal twee van deze omstandigheden gelden, zijn de VS bereid het 100 procent scannen in 2012 met twee jaar uit te stellen. Het uitstel kan daarna elke twee jaar worden verlengd. Medestanders als DP World en de Rotterdamse haven leiden hieruit af dat Amerika wel degelijk bereid is de tijd te nemen om in overleg met andere landen het scannen uiteindelijk in een werkbare vorm te gieten.

Paul Jumelet