Mede daarom brengt risicoadviseur Aon voor de twaalfde keer de Political and Economic Risk Map uit, waarin de supply chain een belangrijke rol vervult. Binnenkort verschijnt eenzelfde kaart met als onderwerp terrorisme.

Produceren in landen waar de loonkosten lager zijn is aantrekkelijk voor veel bedrijven, maar maakt ze ook kwetsbaarder. ,,Je ziet dat bijvoorbeeld aan het uitbreken van de ziekte sars”, zegt Martin Stone, directeur van de Crisis Management-divisie van Aon. ,,Voor de hele elektronica-industrie was dat een groot probleem, want complete fabrieken voor onderdelen in landen als Vietnam waren plotseling niet meer in staat om te leveren. De toevoer daarvan werd gestaakt.” Gebieden waar de supply chain het afgelopen jaar ontregeld raakte, waren bijvoorbeeld Zuid-Korea, Taiwan, Thailand, Argentinië, Brazilië en diverse gebieden in de EU en Noord-Amerika.

De kaart van Aon bevat op zich een duidelijke opsomming, zij het dat de precieze oorzaken van de verstoringen niet zo duidelijk zijn. Daarvoor is aanvullende informatie nodig, die onder meer bij Aon zelf en bij het wetenschappelijk onderzoeksbureau Oxford Analytica, waarmee de verzekeringsadviseur samenwerkt, kan worden betrokken.

‘Supply chain vulnerability’ is een van de negen criteria op de kaart. Andere criteria zijn onder meer economische, politieke en sociale risico’s, de kans op oorlog en zelfs de financiële betrouwbaarheid van de 204 landen waarnaar onderzoek is gedaan.

Elk land heeft een aantal symbolen gekregen, die aanduiden welke risico’s men er kan lopen. Sommige landen komen er goed van af en krijgen in het geheel geen aantekeningen, zoals Japan en de Scandinavische landen. Andere scoren op alle punten, met name landen in het Midden-Oosten. ,,Het is en blijft mensenwerk en dus heel subjectief”, waarschuwt Stone, die geen te hoge verwachtingen wil wekken met de kaart. Managers die van plan zijn in een bepaald gebied zaken te gaan doen, kunnen een idee krijgen van de gevaren aldaar, maar het is niet meer dan een beeld van de wereld op dit moment. Of misschien zelfs alweer van een tijdje geleden, omdat de kaart eerst nog gedrukt moest worden. ,,We willen de kaart over een maand of vier, vijf op internet zetten. Dan wordt ze actueler.” Mensenwerk, dat wil zeggen dat de kaart wordt samengesteld aan de hand van inlichtingen die het kantoor van Aon Special Risks in Londen ontvangt van de vele verzekeraars in de wereld waarmee zaken wordt gedaan.

,,Het belangrijkste zijn in feite de tarieven”, zegt Stone. ,,Die vertellen je precies hoeveel risico je in een land loopt.” Maar de kaart is wel iets genuanceerder dan dat. Niet alleen wordt bij wijze van spreken in één oogopslag duidelijk hoe het gesteld staat met de risico’s in vrijwel alle landen, maar door kleuren toe te kennen aan de algemene inschatting per land, van volstrekt veilig tot hoog risico, is makkelijk te zien welke regio’s risicovol zijn en welke niet. Oranje is de kleur van de ‘gevaarlijkste’ landen. Niet verwonderlijk is het Nabije- en het Midden-Oosten, van Pakistan tot Syrië, één groot donkeroranje vlak.

Maar dat is niet altijd zo geweest. Nu de kaart al twaalf maal is verschenen, worden ook de trends duidelijk. Stone: ,,Als je een kaart van een paar jaar geleden erbij zou nemen, dan zou je zien dat het Midden-Oosten als gemiddeld risicovol of zelfs relatief veilig werd aangemerkt. In die jaren werden de meeste risico’s ervaren in Midden- en Oost-Europa. Maar veel van die landen zijn inmiddels lid van de EU of zullen dat naar verwacht snel worden, zoals Roemenië.”

De vergelijking met voorgaande jaren is ook interessant als gekeken wordt naar de plaats van landen op de ranglijst. Zo zijn Colombia, Indonesië, Sudan en Oekraïne gezakt van de groep meest risicovolle landen naar de groep medium high. Algerije en Libië zijn vanuit die laatste groep naar medium gezakt. Brazilië en Maleisië zijn op hun beurt nog weer een groep opgeschoven en worden nu als medium low risk aangemerkt. Over het algemeen is de kaart van dit jaar iets positiever gestemd dan die van vorig jaar. ,,Maar de wereld is er niet veiliger op geworden”, waarschuwt Stone. ,,Het gaat er alleen maar om hoe gebieden worden aangemerkt wanneer het om verzekeren gaat.” De kaart toont dan ook niet alleen risico’s van oorlog en terrorisme, voor dat laatste verschijnsel komt in april de nieuwe Terrorism Map uit. Als typisch voorbeeld van politieke onbetrouwbaarheid noemt Stone de Russische president Poetin, die de gasprijs voor buurland Oekraïne verviervoudigde. De risico-expert: ,,Poetin is een goed voorbeeld van een nationale leider van wie het handelen volkomen onvoorspelbaar is.” Desondanks hoort Rusland thuis in een rijtje landen dat volgens Stone bijzondere aandacht verdient, namelijk in de vier zogeheten BRIC-landen, Brazilië, Rusland, India en China. ,,Dit is de topvier van opkomende landen en het opvallende is dat ze nu zélf optreden als investeerder in andere delen van de wereld. China bijvoorbeeld gedraagt zich als een gewone westerse investeerder. Daarbij gaat het natuurlijk vooral om de winning van grondstoffen.” Ook Afrika telt veel landen met hoog risico. De hele regio van Zimbabwe tot aan Niger met vrijwel alle tussenliggende landen is diep oranje.

Maar dan nog is de situatie iets beter dan in het verleden. Met name in Libië en Algerije stemt de situatie hoopvol.

Bolivia is volgens Stone een ‘roller coaster’. Het land is het ene moment minder en het andere moment, zoals nu, weer meer risicovol. In Zuid-Amerika hebben ook Peru en Venezuela een oranje kleur. Alleen Brazilië, Chili en Frans Gyana hebben de diepgroene kleur die zekerheid betekent. Politieke bemoeienis is de grootste bedreiging voor de wereldhandel in 2006, zo luidt de boodschap die Aon aan de kaart meegeeft. De globalisering van olie, gas en andere reserves betekent dat maatschappelijk onrustige en politiek instabiele landen steeds meer deel gaan uitmaken van de supply chain. De kwestie tussen Rusland en Oekraïne heeft ook aangetoond dat vervoer per pijpleiding ook politiek een risico inhoudt. Stone durft dan ook de voorspelling aan dat de olieprijzen niet meer beneden de 50 dollar zullen zakken. Hij acht het waarschijnlijker dat ze binnen een jaar of vijf zullen uitkomen op een niveau van pakweg 150 dollar. Op de kaart staat een lijst van dat soort risico’s voor de nabije toekomst afgedrukt, waarbij onder meer de vogelgriep en mogelijke nieuwe onrust in Centraal-Azië hoog scoren. Of dat echte risico’s blijven, zal blijken uit de verzekeringstarieven.