De Britse minister van brexitzaken, Michael Gove, wees als reden voor het uitstel op de coronapandemie die tot een langere verstoring leidt. De impact van de crisis is ‘dieper is dan voorzien’, zei hij. Daarnaast hadden bedrijven gevraagd om meer voorbereidingstijd.

Het gaat om uitstel van de inspecties die de Britse douane zou uitvoeren op de import van voedselproducten uit de EU. Deze inspecties worden pas uitgevoerd vanaf 1 januari 2022, in plaats van de eerder voorgestelde datum 1 juli 2021. Ook is er pas vanaf 1 oktober, in plaats van 1 april, aanvullend papierwerk nodig voor de import van dierlijke producten.

Druk van de ketel

TLN ziet in het uitstel bevestiging dat de Britten minder goed zijn voorbereid op de brexit. ‘Als hiermee wordt voorkomen dat vrachtwagens stil komen te staan, dan zijn we er niet rouwig om’, zegt een TLN-woordvoerder. ‘Tegelijkertijd is de druk voor nu van de ketel voor Nederlandse bedrijven. Het scheelt ook geld, want ze hebben de certificaten voor landbouwproducten voorlopig niet nodig.’ Overigens is het volgens de woordvoerder moeilijk te zeggen of invoering van de douanecontroles op 1 april inderdaad zou hebben geleid tot grote problemen aan de grens.

Evofenedex noemt het uitstel ‘goed nieuws’. Veel Nederlandse bedrijven die naar het VK exporteren, hebben daar beperkte ervaring mee, zegt de woordvoerder. Tegelijkertijd roept de verladers- en exporteursorganisatie op om het uitstel goed te benutten. ‘Bedrijven die plantaardige- en dierlijke producten leveren aan het VK, kunnen zich nu nog beter voorbereiden op de nieuwe regels. Daarnaast is het belangrijk om verder ervaring op te doen met de nieuwe douaneformaliteiten, de oorsprongregels en met de logistieke uitdagingen die ontstaan door Covid-19 en het tekort aan containers.’

Levende dieren en planten

Peter van Veelen, general manager van Combined Cargo Terminals Moerdijk (CTT), zegt dat van uitstel meestal afstel komt. Maar hij denkt dat het uitstel voor de shortseasector op het Europese vasteland niet zoveel uitmaakt. Twee derde van de activiteiten van het bedrijf bestaat uit shortsea. ‘Uiteindelijk hebben we hier natuurlijk wel te maken met een daadwerkelijke invoer en uitvoer aan Europese zijde.’

Van Veelen merkt dat een verschuiving plaatsvindt in het VK-transport. ‘Er is meer vraag en behoefte aan shortsea. Dat heeft deels met het VK te maken, maar ook met afhandeling op de shortseaterminal, die toch interessanter blijkt te zijn dan een ferryterminal.’ Van Veelen verwacht dat het uitstel beperkt invloed zal hebben, ‘waardoor de groeilijn van shortsea misschien wat afvlakt’. Maar hij denkt dat de kentering die nu gaande is wel door blijft zetten.

Per 1 januari worden planten met een hoog risico bij de grensposten geïnspecteerd, en niet op de plek van bestemming zoals nu het geval is, aldus Gove. Pas vanaf maart 2022 wordt er ook fysiek gecontroleerd op levende dieren en planten met een laag risico.

David Frost, de voormalig brexit-onderhandelaar en nu regeringsvertegenwoordiger van het internationale beleid, zei in een verklaring dat hij hoopt dat het uitstel bedrijven helpt ‘om weer aan te sterken na een moeilijk economisch jaar’.

Britse exporteurs reageren juist ontsteld op de beslissing van het Verenigd Koninkrijk om nieuwe douaneregels voor de invoer uit de Europese Unie uit te stellen. Aan Europese zijde gelden de extra controles namelijk al wel voor goederen uit het Verenigd Koninkrijk, waardoor ze van oneerlijke concurrentie spreken. ‘Ik reageer met absolute ontzetting’, zegt Steve Howell, die met zijn bedrijf Foodlynx Britse ham en worstjes verkoopt aan hotels en resorts in de EU. ‘Ik kan niet geloven dat ze zo stom zijn om de Britse export de nek om te draaien, terwijl ze de EU ruim baan geven.’

Doorlopende oneerlijkheid

De Britse federatie voor vervoer van gekoelde voedingswaren stelt dat de huidige situatie een ‘doorlopende oneerlijkheid’ creëert tussen bedrijven uit het Verenigd Koninkrijk en EU-lidstaten. ‘Het is niet duidelijk hoe deze actie de EU aanzet tot gesprekken over het wegnemen van barrières.’

Uit een enquête van de Britse lobbygroep voor de maakindustrie MakeUK kwam naar voren dat driekwart van de ondernemingen in die sector met vertragingen aan de grens met EU-lidstaten kampt. De helft van de 213 ondervraagde bedrijven had daardoor hogere kosten.

In januari, toen de overgangsfase na de brexit was afgelopen, kelderde de Britse uitvoer naar de EU met 40,6% ten opzichte van december. De import uit de EU zakte met 28,8%, zo maakte het Britse nationale statistiekbureau bekend.

Frost haastte zich om via Twitter deze cijfers te nuanceren. Ze kunnen een vertekend beeld geven, zo stelde hij, omdat in het najaar van 2020 aan weerszijden van het Kanaal al grote voorraden waren aangelegd voor het geval van een no-deal-brexit.