Vorige week leek er antwoord te zijn van het RIVM over wat er mis was gegaan. Logistiek dienstverlener Movianto in Oss had pas medio januari toestemming gekregen van de IGJ om het vaccin, dat in dozen van 975 doses wordt aangeleverd, om te pakken naar kleinere hoeveelheden voor de verpleeginstellingen. Daarvoor was een zogeheten fabrikantenvergunning nodig. Die had het bedrijf wel voor het ompakken bij kamertemperatuur, maar niet voor de verplichte 2 tot 8 graden voor het Pfizer-vaccin.

Geen toestemming nodig

Klopt niet, schreef een woordvoerder van IGJ een dag later. Movianto beschikte over alle vergunningen en mocht de ompakhandelingen gewoon verrichten. Sterker nog: ‘Het bedrijf had helemaal geen toestemming nodig van de IGJ.’  Dat zorgminister Hugo de Jonge in zijn brief aan de Tweede Kamer van 4 januari duidelijk vermeldt dat de IGJ nog moest instemmen met een proces van ompakken, wuift de woordvoerder weg als een vergissing.

‘De benodigde instemming van IGJ met het ompakproces berust op een misverstand. Het betreft hier een instemming om het Pfizer-vaccin om te mogen ompakken door een fabrikant die niet is opgenomen in de handelsvergunning van het Pfizer/BioNTech vaccin.’  Die instemming kwam niet van de IGJ, maar van het RIVM, voegt zij eraan toe.

Probleem

Het probleem met die handelsvergunning was dat Pfizer in Nederland niet over een eigen locatie beschikt, waardoor het verpakken van Pfizer-vaccins in Nederland door Movianto niet mogelijk was, stelt de woordvoerder. ‘In het belang van de volksgezondheid is besloten dat het ompakken naar een kleinere verpakking desondanks wel uitgevoerd mag worden.’ Wanneer dat in januari precies is besloten, kan zij niet zeggen. ‘Daarvoor moet je bij het RIVM zijn.’ Die kon geen toelichting geven.

IGJ zegt wel dat de dienst voor de start van het ompakken medio januari ‘een regulier inspectiebezoek’ aan Movianto heeft gebracht. ‘Dit was omdat ook de eerste Moderna-vaccins toen waren gearriveerd in Oss. We hebben daarbij meteen de ompaklijn voor Pfizer bekeken, maar dit was geen vereiste voor ingebruikname van de lijn.’

Uit onderzoek blijkt dat Pfizer al begin oktober aan het RIVM aangaf dat voor fijndistributie naar de verpleeghuizen, speerpunt bij de vaccinatiestrategie, moest worden herverpakt.  Pas op 8 december besloot de minister deze strategie los te laten nadat uit RIVM-onderzoek was gebleken dat dit ‘ondoenlijk’ was en een ‘grote inspanning van de logistiek dienstverlener’ vroeg. Ruim een maand later bleek het ompakken toch mogelijk via de ziekenhuisapotheken en Movianto.

Amateuristisch

Ondertussen wil de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) strengere vervoerseisen voor het transport van het Pfizer-vaccin naar de verpleeghuizen in Nederland. Volgens de dienst gebeurt dat nu soms op amateuristische wijze, waardoor het vaccin mogelijk niet meer bruikbaar is. De RIVM heeft de transporteisen inmiddels aangescherpt.

Het gaat bij dat vervoer om het fijnmazige transport van het vaccin van de centrale zorginstellingen naar de nabijgelegen locaties van dezelfde organisatie.

Zorgminister Hugo de Jonge heeft begin januari bepaald dat het ompakken van het Pfizer-vaccin naar kleine hoeveelheden voor de verpleeghuizen alsnog mogelijk is, maar dat de instellingen ‘zelf moeten zorgen voor de distributie’ naar de aangesloten dependances. Met dat fijnmazige vervoer blijkt er nu het nodige mis te zijn, aldus de IGJ.

Krokkettenleverancier

Het AD meldde dinsdag dat dit transport niet altijd even professioneel wordt uitgevoerd, na onderzoek van verschillende video’s waarop het vaccin-vervoer is vastgelegd. Op beelden is bijvoorbeeld te zien hoe een plaatselijke krokettenleverancier van een Utrechtse zorginstelling ook helpt bij het vervoer van het Pfizer-vaccin, waarbij het uiterst belangrijk is dat het op een temperatuur van 2 tot 8 graden Celsius gekoeld blijft, aldus de IGJ.

Sommige vaccins bleken dusdanig door elkaar geschud dat ze volgens de dienst hun werkzaamheid verliezen en moesten worden vernietigd. In Twente constateerde een ziekenhuis dat het vaccin waardeloos was geworden na het onprofessioneel transport. Volgens het RIVM zijn in totaal veertig flacons met het delicate vaccin gesneuveld, goed voor 240 vaccinaties.

Versnippering

Eerder hebben in koelvervoer gespecialiseerde wegvervoerders al aan deze krant gemeld ‘benaderd’ te worden door verpleeghuizen om dit lokale vaccinvervoer uit te voeren. ‘Dat is voor enkele instellingen en de geringe hoeveelheden niet interessant voor ons’, zegt een groot landelijk transportbedrijf. ‘Ik verbaas mij er dan ook over dat de overheid dit niet landelijk regelt of in een hand houdt. Dan is het ook voor ons als vervoerder interessant en voorkom je versnippering.’

De farmaceutische groothandel slaat intussen alarm.’Het vervoer van een vaccin is iets anders dan het vervoer van broodje kroket. Het is geen rocket science, maar het is wel gespecialiseerd werk’, aldus haar voorzitter Leon Tinke.

Het RIVM heeft nu op aandringen van de IGJ nu bepaald dat de zorginstellingen alleen nog maar in geneesmiddelen gespecialiseerde transporteurs mogen inhuren. ‘Dat had eigenlijk al vanaf dag een moeten gebeuren’,  zegt RIVM-hoofdinspecteur Korrie Louwes.