De groei van het aantal XXL-dc’s hangt vooral samen met de opkomst van e-commerce. Consumenten hebben zich afgekeerd van de winkelstraten en kiezen massaal voor het gemak van winkelen vanuit de luie stoel. De afgelopen jaren groeiden de verkopen door webwinkels met dubbele cijfers en sinds de coronauitbraak is de omzet nog verder door het dak geschoten. De verpakking en bezorging van al die bestellingen vraagt om logistiek ruimte, net als het verwerken van de vele retourzendingen. Veel e-commerce-experts verwachten dat die stijgende lijn voorlopig nog wel even zal aanhouden.

Verdozing is dus onlosmakelijk verbonden met het veranderende consumentengedrag. Tegelijkertijd laten veel van diezelfde online winkelende consumenten hun stem horen als verontruste burgers. De toename van het aantal mega-distributiecentra is zichtbaar voor iedereen die wel eens op de snelweg zit.

Eind 2019 nam de Tweede Kamer een motie aan om paal en perk te stellen aan de groei van het aantal grote distributiecentra in ons land. Verdozing leidt tot verrommeling van het landschap en dat moeten we niet willen, vond een meerderheid in de Kamer. Het College van Rijksadviseurs, een adviesorgaan dat de overheid adviseert over ruimtelijke kwaliteit, schreef in een rapport dat logistieke centra compacter, geconcentreerder en multifunctioneler moeten worden.

De kritiek op de mega-dc’s lijkt tot nu toe vooral te gaan over het uiterlijk. Het probleem is dat de grijze dozen niet mooi zijn en het uitzicht verpesten. Of zoals de opstellers van de steeds dikker wordende stapel rapporten over dit onderwerp het noemen: de landschappelijke waarde is beperkt.

In beginsel is er verder niet zoveel mis met het fenomeen XXL. Hoe groot de dc’s langs de snelweg ook zijn, afgezet tegen het totale grondoppervlak is de ruimte die ze innemen relatief klein. De mega-dc’s liggen bovendien veelal op bedrijventerreinen die juist bedoeld zijn om dit soort activiteiten te huisvesten.

De vraag is dan wat we nu aanmoeten met de weerstand tegen de verdozing van ons landschap. Roepen dat het minder en kleiner moet, is een vorm van symboolbestrijding die weinig zin heeft. De opkomst van online lijkt immers onomkeerbaar. Winst is wel te behalen door kritisch te kijken naar de planning en ruimtelijke inpassing van de dc’s. Een betere regie leidt tot meer economische, ruimtelijke en sociale waarde. De toegevoegde waarde van de mega-dc’s kan verder worden vergroot door het enorme dak-oppervlak te benutten voor zonnepanelen. De doos als versneller van de energietransitie. En waarom zouden we niet iets kunnen doen aan de beeldvorming? Nergens is vastgelegd dat logistieke hallen altijd saai, grijs en vierkant moeten zijn.