China voert sinds de jaren 80 een staatsgeleide investeringsstrategie om de eigen export te versterken. In totaal hebben Chinese investeerders voor 2.114 miljard euro aan bezittingen in Europa. Volgens de Rekenkamer is meer dan de helft daarvan in handen van Chinese staatsbedrijven. Verreweg het grootste deel van die investeringen, 1.772 miljard euro, slaat neer in Groot-Brittannië. Nederland is het tweede grootste ontvangende land met ruim 190 miljard euro.

Chinese investeerders staken bijna 30% van dat bedrag in transport en infrastructuur, gevolg door ICT (12,4%) en energie (10,1%). Een voorbeeld van een grote investering is de overname van het logistieke vastgoedfonds Logicor voor 14 miljard dollar in 2017.

Rivaal

In 2019 publiceerde de EU een strategische visie op de relatie met China. In dit document wordt China aangeduid als partner, maar voor het eerst ook als ‘systemische rivaal’. Die accentverschuiving in de verstandhouding met de Chinezen vraagt om meer coördinatie en betere samenwerking binnen de EU, stelt de Rekenkamer. Zo werken veel landen rond het het Chinese Belt and Road Initiative (BRI) samen met Peking, maar ontbreekt het overleg binnen de EU.

Het Chinese geld biedt kansen voor Europa, stelt de Europese Rekenkamer, maar EU-landen hebben tot nu toe een blinde vlek voor risico’s door Chinese inmenging. De opstellers van het rapport noemen onder meer verstoringen in supply chains, Europese bedrijven die schulden opbouwen bij de Chinese overheid, overdracht van technische kennis en de ‘versnelde verspreiding van ziektes door de toegenomen verwevendheid’ (zoals corona) via de Nieuwe Zijderoute. Ook bestaat het gevaar dat gebrek aan coördinatie van infraprojecten leidt tot overlap of juist hiaten in de Europese vervoersinfrastructuur.

Controversieel

De Rekenkamer noemt het voorbeeld van de controversiële Pelješac-brug in Kroatië. De EU stak 357 miljoen euro in dit project, om zuidelijke provincie Dubrovnik-Neretva te verbinden met de rest van Kroatië. De bouw van het project werd in 2018 gegund aan een consortium onder leiding van een Chinees staatsbedrijf, waarmee de EU in feite de Chinese investeringsstrategie financiert.

Positieve voorbeelden zijn er ook. De Rekenkamer noemt de betrokkenheid van het Chinese staatsbedrijf Cosco Shipping in de havens van onder meer Rotterdam, Antwerpen en Piraeus. Chinese investeringen hebben in Pireus bijgedragen aan een groei van het containervolume met 168% sinds 2007. Daarmee is de Griekse haven uitgegroeid tot de vierde grootste containerhaven in Europa.