Weer zijn de ontwikkelaars de lachende derde. Waar dergelijke leveranciers in andere situaties op wanprestatie zouden worden aangesproken, zitten de Haagse contracten kennelijk zo slecht in elkaar dat dat niet mogelijk is.

Minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) kwam tot haar noodgreep op basis van een rapportage van het Bureau ICT-toetsing (BIT). Dat werd vijf jaar geleden als tijdelijk bureau opgericht op initiatief van voormalig Tweede Kamerlid en politiek verslaggever Ton Elias (VVD) en heeft sindsdien al tientallen Haagse ICT-projecten gefileerd.

Niet iedereen in Den Haag vindt dit leuk, al die vuile was op straat. Sommige ministeries vonden de waakhond ‘te kritisch’ en probeerden aan diens onafhankelijke positie te morrelen om niet te zeggen het hele instituut tot zinken te brengen.

Dat is, de hemel zij dank, niet gelukt. Na een lange strijd achter de schermen besloot het kabinet eind vorig jaar het bureau weg te halen bij Binnenlandse Zaken, waar het toen onder viel, en als onafhankelijk adviescollege ‘op afstand’ te plaatsen. Bovendien krijgt het BIT een permanent status en kan de Tweede Kamer op eigen houtje om onderzoek of advies vragen.

Minpunt is dat het bureau wel onder de verantwoordelijkheid van de minister blijft vallen. Beter was het geweest als de het BIT, naar het voorbeeld van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid, als volledig onafhankelijk instituut zijn werk zou kunnen doen.

Het Air-Bim-fiasco laat zien dat dat nog steeds hard nodig is. De conclusies van het BIT zijn glashelder en snoeihard, maar het meest pijnlijke eraan is dat ze afkomstig lijken te zijn van een grijsgedraaide plaat. Geen heldere doelen, een veel te grote kerstboom, een slechte planning, een clubje navelstaarders dat zich van de rest van de organisatie heeft vervreemd. Het zijn patronen die de onderzoekers al vele malen zijn tegengekomen.

En waarschijnlijk tegen zullen blijven komen, want ondanks alle ophef die falende ICT-projecten keer op keer veroorzaken, lijkt er maar bitter weinig te veranderen. Het is daarom van het grootste belang dat het BIT blijft onderzoeken en adviseren en de trom blijft roeren. Want het is totaal onaanvaardbaar dat de departementen kennelijk zonder grote gevolgen kunnen doorgaan met het verspillen van ettelijke miljarden aan belastinggeld.

Lees ook: Ontwikkeling tientallen miljoenen verslindend ICT-systeem Air-Bim stilgelegd