De Tories wonnen donderdag een absolute meerderheid in het Lagerhuis, van 364 zetels, een winst van 47 zetels. De Labour Party verloor er 59 en bleef op 203 zetels staan. Een flinke winnaar was ook de Scottish National Party, die dertien zetels toevoegde op een totaal van nu 48.

De winst van premier Boris Johnson was de grootste van de Conservatives sinds de eclatante stembuszege van Margaret Thatcher in 1987. De Tories slaagden er donderdag in om typische Labour-bolwerken in industriële gebieden te slechten. Labour-leider Jeremy Corbyn heeft in reactie op de voor hem vernietigende uitslag laten weten een paar stappen terug te doen in de partijpikorde en zeker geen nieuwe verkiezingen meer te zullen leiden.

Snelle Brexit, en dan?

Wat betekent dit voor het Brexit-proces? Ten eerste dat er nu duidelijkheid is. Er komt over de uittreding vooralsnog geen tweede referendum, zoals Labour voorstelde. Het VK verlaat de Unie voor 31 januari, mogelijk zelfs al voor de kerstdagen. Dit betekent niet dat er meteen iets verandert in de handel tussen de Britse eilanden en de EU. Wel zal het VK zich uit alle gemeenschappelijke gremia terugtrekken, waaronder het Europees Parlement en de Europese Raad.

Er komt nu een overgangsperiode waarin de EU en het VK hun toekomstige handelsrelaties nader zullen uitwerken. Officieel duurt deze ‘transitie’ tot eind volgend jaar. In die periode moet ook het akkoord dat Johnson met de Europese Commissie sloot over een ordelijke uittreding worden uitgewerkt. Zo zullen er in beginsel douanecontroles moeten komen tussen het grondgebied van het VK en de Republiek Ierland.

Tegelijk zal het VK eigen handelsovereenkomsten moeten uitonderhandelen met een reeks andere landen, zoals de Verenigde Staten, China, Japan en Rusland, los van de akkoorden die de EU met deze delen van de wereld al heeft. Zulke onderhandelingen kunnen vele jaren duren. Een voorbeeld: de EU heeft vijf jaar met Canada onderhandeld over een nieuw akkoord en de twee zijn er officieel nog steeds niet uit. Feitelijk bestaan er tussen beide partners weinig meningsverschillen; het zijn vooral technische punten die het probleem vormen.

Soft Brexit komt naderbij

Dat Boris Johnson nu een stevige meerderheid in het Lagerhuis heeft, is volgens analist Nicolas Barré van de Franse zakenkrant Les Echos misschien goed nieuws voor degenen die bang waren voor een ‘harde’ Brexit. Zijn redenering is dat Johnson zich tijd heeft verschaft voor een ‘soft’ Brexit en de ‘hardliners’ in zijn partij aan zich heeft weten te binden.

Johnson zal zelf een no-deal Brexit zeker niet nastreven. Als het VK zonder behoorlijke overeenkomst de Unie zou verlaten, valt het land terug op de internationale minimumhandelsvoorwaarden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Die organisatie staat onder sterke druk, nu de Verenigde Staten overwegen er hun medewerking aan op te zeggen.

Voor het continentale bedrijfsleven dat veel handel drijft met het VK verandert er voorlopig niet veel. De meeste bedrijven waren al voorbereid op een Brexit, in welke vorm dan ook. Het blijft verstandig zich in te stellen op toenemende grenscontroles en drukte bij bijvoorbeeld de ferry’s over het Kanaal en de Noordzee. Er liggen uitgewerkte scenario’s klaar die in dat geval uit de kast kunnen worden getrokken.

Schotse en Ierse kwestie

Interessant is wat er in het VK zelf gaat gebeuren. De Scottish National Party, die dus fors heeft gewonnen bij de verkiezingen van donderdag, wil een referendum houden over onafhankelijkheid van Schotland. De Schotten willen in grote meerderheid lid blijven van de Europese Unie en zijn bereid daartoe de banden met Londen door te snijden.

Daar komt de Noord-Ierse kwestie bij. De DUP, de partij die de minderheidsregering van de Tories de laatste jaren door gedoogsteun in het zadel hield, is voor de Conservatieven een onbelangrijke bondgenoot geworden. Maar de situatie op het Ierse eiland is blijft voor Westminster van groot belang. Het broze ‘Goede Vrijdag’-akkoord in Noord-Ierland, waarmee protestanten en katholieken in dit deel van het VK vrede met elkander sloten, kan in gevaar komen als de grenzen tussen Ierland en Noord-Ierland worden verscherpt.

De verkiezingsoverwinning van Johnson brengt voorlopig vooral rust. De Britten zijn voor even van het vraagstuk ‘Brexit’ verlost, dat niet alleen landsdelen, maar ook partijen en gemeenschappen sinds drie jaar heeft verscheurd. De vraag zal nu zijn wat Johnson met zijn gekochte tijd gaat doen.