Het CRA maakt zich zorgen over de toename van XXL-distributiecentra en vindt dat het Rijk en provincie hier meer regie in moeten nemen. De kernwoorden daarbij zouden minder, compacter, geconcentreerder en multifunctioneler moeten zijn. ‘Het matig onderbouwd advies vormt de valse start voor een urgente discussie’, meent Buck.

Vraag en aanbod

‘Als logistiek-vastgoedadviseurs bepleiten wij al jarenlang zorgvuldige werklocatieplanning in Nederland. Inzicht in toekomstige vraag naar en aanbod van bedrijventerreinen – kwantitatief, maar ook kwalitatief – gekoppeld aan flexibelere planning, moet voorkomen dat er grote regionale overschotten of tekorten ontstaan. Op het eerste gezicht sluit het CRA-advies daarop aan. Maar het rapport slaat te veel planken mis om een afgewogen basis te vormen voor betere planning van logistieke bedrijventerreinen.’

Het rapport concentreert zich op grote distributiecentra, van het type XL (meer dan 20.000 vierkante meter) en XXL (meer dan 50.000 vierkante meter). Dat zijn in de ogen van het College enorme, raamloze dozen, die intimiderend zijn, het landschap verstieren en het vestigingsklimaat in gevaar brengen.

‘De onderbouwing van de conclusies in het rapport is echter mager en onevenwichtig’, vindt Buck. Er is volgens hem geen uitgewerkte kosten-batenanalyse en er zou sprake zijn van een beperkte verantwoording. Tevens is er volgens hem vrijwel geen onderbouwende vakliteratuur (met de als bijlage opgenomen gedegen economische analyse zou volgens Buck vrijwel niets zijn gedaan) en er zou sprake zijn van onjuiste redeneringen.

Verdozing

Het oordeel van de Rijksadviseurs kwam voort uit bezorgdheid over de negatieve aspecten van wat zij ‘verdozing’ noemen. ‘Maar ze zijn zo bevooroordeeld aan hun werk begonnen, dat het advies precies overeenkomt met de interviews die werden gegeven toen ze begonnen met hun advieswerk. Van een afgewogen, onderbouwd advies is helaas geen sprake’, aldus Buck.

Zorgvuldige ruimtelijke planning wordt volgens het adviesbureau de komende jaren steeds belangrijker met alle ruimteclaims vanuit wonen, werken, natuur, recreatie en energietransitie. ‘Door de aandacht alleen op logistieke terreinen te richten, verengt het College de discussie onnodig: de vraag is immers of het College staat te juichen wanneer die distributiecentra maakindustrie of bouwmarkten zouden zijn? Waarschijnlijk niet’, concludeert hij.

Zou het College wel staan te juichen wanneer het om maakindustrie gaat? Waarschijnlijk niet.

Het College bepleit een verbod op nieuwe greenfield locaties voor grootschalige logistiek: nieuwe grote logistieke centra moeten voortaan uitsluitend op bestaande terreinen. Probleem is volgens zijn kantoorgenoot Kees Verweij echter dat die kavels vaak te klein zijn of er moeten meerdere bedrijven tegelijkertijd vertrekken of opgekocht worden.

‘Een voorzet voor hoe je de voorspelde 7,5 tot 9 miljoen vierkante meter in de komende drie jaren op bedrijventerreinen in kunt passen, ontbreekt. Een analyse waarom herstructurering van bedrijventerreinen in Nederland sowieso al moeizaam verloopt, ontbreekt eveneens.’

Clustering

Een advies van het College is ruimtelijke clustering. Dat vindt feitelijk al plaats, licht Buck toe. ‘Want waar het College terecht vindt dat niet elke snelwegafslag een logistiek bedrijventerrein hoeft te krijgen, zijn er in de praktijk al duidelijke logistieke hotspots en concentratiepunten. Clustering moet in de ogen van de Rijksadviseurs op een beperkt aantal multimodale knooppunten.’

Aantal, omvang en locaties van deze clusters zijn in het advies echter totaal niet te vinden, zegt Verweij. Volgens hem staat er echter niets over hoe om te gaan met de reeds bestaande personeelstekorten in deze logistieke hotspots. ‘Bovendien zorgt vergaande clustering voor grotere woon-werkafstanden van het personeel dat werkt in deze distributiecentra, met negatieve milieu- en bereikbaarheidseffecten van dien.’

Verder pleit het advies voor meer integrale planning en meer regie. Maar dat is wat provincies nu al wettelijk verplicht al doen, concludeert Buck. ‘Blijkbaar bevalt het resultaat van de twaalf democratisch gekozen en besluitvormende Provinciale Staten het College van Rijksadviseurs niet. Alle bedrijventerreinen zijn in Nederland legaal; er is ook geen enkel groot distributiecentrum dat illegaal gevestigd is.’

Alleen een pleidooi houden voor meer integrale planning en meer regie door Rijk en provincies blijft daarmee een ‘leeg’ advies volgens Buck, want van concretisering is geen sprake. ‘Dat geldt eveneens voor de financiële kant: voorstellen voor het opkopen van grote solitaire distributiecentra en het faciliteren van ruimtelijke clustering zijn van geen enkele budgetindicatie voorzien.’

Valse start

Met zijn rapport heeft het CRA het vraagstuk van ‘verdozing van het landschap’ geagendeerd en heeft de discussie over de ruimtelijke inrichting van Nederland verder op de kaart gezet. ‘Verdere clustering op multimodale punten en zorgvuldige inpassing in het landschap zijn terechte uitgangspunten. Maar de matige onderbouwing en de niet uitgewerkte adviezen zijn ons inziens een valse start van een urgente discussie’, aldus de logistiek-vastgoedadviseurs.

Lees ook: Kabinetsadvies: ‘Bouw dc’s alleen nog op bestaande bedrijfsterreinen’