De uitspraak betrof de uitstoot van stikstof (het ‘Programma Aanpak Stikstof’) die door menselijke en dierlijke activiteiten in de natuur vrijkomt. De wettelijke bepalingen bleken – de regering had dit natuurlijk moeten weten – veel strenger dan waaraan we in de praktijk gewend waren geraakt.

In de eerste maanden nadat de rechters aan de Haagse Kneuterdijk hun oordeel hadden geveld, bleef het rustig in het land. De bouwsector maakte zich al bijna op voor de grote vakantie, de boeren voerden hun dieren en molken hun koeien alsof er in het verre Den Haag niets was gebeurd.

De regering had met een nieuwe dreigende asielcrisis te maken, bemoeide zich intensief met internationale aangelegenheden zoals de Brexit en bereidde een Miljoenennota voor die nu voor alle Nederlanders werkelijk een verbetering van de welvaart moest beloven.

Spoedwet

De bom barstte pas na de vakanties. Ineens, in een druilerig Nederland waar de ‘r’ weer in de maand zat, bleek dat de rechterlijke uitspraak tot acute problemen kon leiden. Vergunningen voor de bouw van woningen en voor uitbreiding van stallen moesten worden opgeschort. Van een crisis wilde premier Mark Rutte aanvankelijk nog niets weten. Maar de eerste landbouwtractoren naderden het Malieveld en de monumentale ingangen van provinciehuizen. Ineens bleek ook de pfas-norm, die ons moet beschermen tegen kankerverwekkers in baggerslib en grond, er veel steviger in te hakken dan we ons bij de invoering van deze norm realiseerden.

Nu kwam ook de bouwnijverheid in het geweer. Deze liep letterlijk uit het werk, omdat projecten het bij de vergunningverlening niet gingen halen. Het werd de regering duidelijk dat het begrip ‘wet is wet’ moest worden bijgesteld. Het is immers het parlement dat de wetten uitvaardigt en zonodig wijzigt. De rechter is gehouden aan de wetgeving zoals die is vastgesteld. De tijd ging, deze nazomer, dringen. Zo werd dus een ‘spoedwet’ aangekondigd die om te beginnen tot verlaging van de maximumsnelheid dwingt. Deze wet heeft het Staatsblad echter nog niet gehaald, maar zal op een nader tijdstip in werking treden.

Landelijke norm

Dat geldt ook voor de pfas-norm die, naar het zich laat aanzien, begin december wordt versoepeld naar een iets minder wereldvreemd niveau. Besloten is hier nog niets. In beide gevallen, stikstof en pfas, kan worden geconcludeerd dat zowel het kabinet als de vertegenwoordigers van partijen in Tweede en Eerste Kamer hebben zitten slapen en zich hebben verlaten op de bekwaamheid van ambtenaren. Die overigens ook hebben verzuimd om eens flink aan de bel te trekken, teneinde bewindslieden en parlementariërs bij de les te brengen.

Om de nu geldende normen te verruimen zal het kabinet ook bij de Europese Commissie te biecht moeten gaan. Men kan zich afvragen wat Europese normgeving waard is indien alle lidstaten die op eigen manier invulling mogen geven. Tegelijk, en dat is de andere kant van de medaille, moeten die lidstaten zich terdege afvragen of een algemene landelijke norm zinvol is voor het hele grondgebied. Regio’s verschillen, bijvoorbeeld naar hun natuurlijke inrichting en naar bevolkingsdichtheid.

Freies Ermessen

Landen als Nederland en de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen zijn economisch, demo- en geografisch vrijwel één op één te vergelijken. Maar de Randstad verschilt totaal van midden-Gelderland en Drenthe, en het Ruhrgebied volledig van Westfalen. Niet voor niets worden, we noemen maar een voorbeeld, lange en zware vrachtautocombinaties nu in beide landen toegelaten, maar ook weer niet overal. Dat moet aan het ‘freies Ermessen’ van plaatselijke autoriteiten worden overgelaten, desnoods met behulp van beleidsaanwijzingen uit de regeringscentra, die op strikte gronden ruimte laten aan plaatselijke beslissingen.

Het kabinet is in de hele stikstof- en pfaskwestie schromelijk tekort geschoten. Dit heeft het bedrijfsleven in grote onrust gebracht. Wie zal nog investeren in een megastal, die over een jaar weer moet worden afgebroken? Welke aannemer of keukeninrichter zal vast personeel in dienst nemen als onzeker is hoe lang het dienstverband kan duren? Welke binnenschipper zal een duur nieuw schip aankopen als er op grond van de huidige wetgeving geen markt voor is? We kunnen misschien de bordjes verhangen – 130 wordt 100 – maar wanneer wordt de politieke besluitvorming eens gerenoveerd? En dan wordt niet de verbouwing van het Tweede-Kamergebouw bedoeld.

Kabinet zet rijksdepots en vliegende brigade in tegen pfas-crisis

De regering gaat de rijksbaggerdepots openstellen voor de meest vervuilde baggerspecie die ook pfas bevat. Daardoor kunnen grote
baggerprojecten gewoon doorgaan. Het is een van de maatregelen die het kabinet heeft aangekondigd om uit de stikstof- en pfas-crisis te komen. Volgens het kabinet zijn rijksbaggerdepots de veiligste locatie om pfas-houdende bagger op te slaan. Daarmee kunnen grote baggerprojecten bij onder meer IJmuiden, in het Maas/Waalkanaal en de Nieuwe Waterweg worden voortgezet.

Verder komt er een ‘achtergrondwaarde’ voor pfas in waterbodems. Die wordt voor 1 december in kaart gebracht door Rijkswaterstaat, het RIVM en kennisinstituut Deltares. Ook daarmee ontstaat volgens het kabinet meer ruimte voor lopende en nieuwe baggerprojecten. Verder krijgen gemeenten de mogelijkheid om via een versnelde procedure hun bodemkwaliteitskaarten bij te werken.

Raad van State zet voorlopig streep door Logistiek Park Moerdijk

De Raad van State heeft een voorlopige streep gezet door de komst van Logistiek Park Moerdijk (LPM). Vanwege de strengere stikstofnormen die sinds mei dit jaar van kracht zijn, kan de bouw van het bedrijvenpark op dit moment geen doorgang vinden, aldus het rechtsorgaan vorige week.

Het provinciebestuur in Noord-Brabant krijgt een half jaar de tijd om een nieuwe ‘passende beoordeling’ te maken voor de aanleg van het park. Als daaruit blijkt dat het plan de natuur van omliggende Natura 2000-gebieden aantast, moet de provincie een zogenoemde ADC-toets uitvoeren. Dat meldt de Raad van State in een tussenuitspraak.

Met deze ADC-toets moet de provincie aantonen dat er voor het bedrijvenpark geen alternatieven (A) zijn die minder schadelijk zijn voor de natuur. Tevens moet blijken dat er dwingende redenen (D) zijn voor het park, waardoor het er móet komen. Daarnaast moet de aantasting van de natuur worden gecompenseerd (C). De provincie verwacht dat het aan deze ADC-criteria kan voldoen.

Schadeclaim transporteurs wegens stikstof- en pfas-crisis

TLN bereidt samen met andere brancheverenigingen een claim voor om ondernemers te compenseren voor schade door het pfas- en stikstofbeleid van het kabinet. De regering heeft inmiddels de eerste maatregelen bekendgemaakt, maar werkgevers vinden het ‘te beperkt en te laat’.

De transporteursorganisatie is positief over de maatregelen tegen de stikstofproblemen, ‘maar vreest dat het te lang duurt voordat die effectief zijn. Wat betreft de maatregelen om de pfas-crisis te bezweren, zijn we zwaar teleurgesteld’, aldus de belangenvereniging.

TLN wil samen met andere werkgeversorganisaties, waaronder VNO-NCW, Bouwend Nederland en Cumela, de schade die bedrijven lijden verhalen op de overheid. ‘Het laten stilstaan van vrachtauto’s kost géld. Het op de bank laten zitten van je werknemers nóg meer geld. Dat geld hebben ondernemers niet’, zegt TLN-directeur Jan Boeve. Hij is zeer teleurgesteld in het kabinet.

Railterminal Gelderland ook dupe stikstofcrisis

Ook het project Railterminal Gelderland loopt vertraging op als gevolg van de stikstofcrisis. Het zogenoemde inpassingsplan is pas eind volgend jaar klaar in plaats van komend voorjaar.

Door het vervallen van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) moet de provincie met een Milieueffectrapport de stikstofuitstoot van het project in kaart brengen. Het eerder opgestelde ontwerp-inpassingsplan was gebaseerd op het PAS en is ingetrokken. Gedeputeerde Staten willen midden volgend jaar een herziene versie presenteren en hopen dat Provinciale Staten dat voor het einde van het jaar goedkeuren.

Ook de uitkomst van de zogenoemde marktconsultatie komt later, in het eerste kwartaal van volgend jaar in plaats van voor het eind van dit jaar, zoals eerder aangekondigd. De provincie zette dit proces twee maanden geleden in gang, na het verbreken van de samenwerking met Dert.