Wat Johnson voorstelt, vandaag op het Tory-partijcongres in Manchester, komt neer op herinvoering van grenscontroles op het Ierse eiland, zij het in een soepele vorm. Aan weerszijden van de grens tussen de Ierse Republiek en Noord-Ierland zouden voorinspecties van lading moeten plaatsvinden, bijvoorbeeld op bedrijventerreinen, waarna de feitelijke geografische grens vlot zou kunnen worden overschreden.

Deze maatregel zou in elk geval nog vier jaar na de uittreding per eind oktober van kracht moeten zijn. Ierland lijkt alvast geen voorstander van deze interpretatie van het verkeer over wat per 1 november een feitelijke Europese buitengrens zal zijn. Ook in kringen rondom de Europese Commissie krijgt Johnson er de handen niet voor op elkaar.

‘Take it or leave it’

Wat de gesprekspartners van de Unie met de Britse premier vooral irriteert, is dat hij zijn plan presenteert onder het motto: ‘take it or leave it’. Met die ‘slikken of stikken’-boodschap heeft Johnson later, in het beraad met de Europese Commissie, alvast weinig steun te verwachten.

Wordt het voorstel door de Commissie verworpen, dan rest Johnson een aantal stuk voor stuk onaantrekkelijke opties. Hij kan terugvallen op de afspraken die zijn voorganger, Theresa May, met Brussel heeft gemaakt, waaronder een al vrij soepele ‘backstop’-regeling voor het Ierse eiland. De kans dat hij hiervoor kiest, is vrijwel nul.

Hij kan, bij afwijzing van zijn plan door de Europese Unie, de beschuldigende vinger uitsteken naar de Unie en naar de Ierse Republiek en een ‘hard Brexit’ riskeren. Daarna volgen vermoedelijk nieuwe algemene verkiezingen in zijn land, waarbij Johnson’s Conservatieve Partij nog steeds kans maakt op een meerderheid van de zetels in het Lagerhuis.

Optie 3: toch maar uitstel?

Een derde optie is dat hij alsnog ingaat op het verzoek van grote oppositiepartijen in het Lagerhuis om de Brexit toch maar weer uit te stellen. Tot dusver heeft Johnson dit idee verworpen, maar het is mogelijk dat hij deze mogelijkheid, die hem vermoedelijk door de Europese Unie wordt aangeboden, toch maar in overweging neemt.

Dat zou de Britten en de EU ruimte geven om te onderhandelen over een douane-unie die meer omvat dan het Ierse eiland. Het jongste voorstel van Johnson lijkt, zij het puur gericht op de Ierse kwestie, enigszins die richting op te gaan. Een douane-unie zou zeker kunnen rekenen op steun van onder meer de oppositionele Labour Party en de Liberaal-Democraten.

Allemaal giswerk. Voorlopig doen de berichten uit Brussel niet vermoeden dat een harde Brexit kan worden afgewend.