PostNL wordt weer een monopolist, waarvan de aandelen, en dat is wel een verschil met de jaren negentig van de vorige eeuw, op de Amsterdamse beurs worden verhandeld.

Keijzer noemt ‘het zwaarwegend algemeen belang’ als reden om de overname van Sandd alsnog toe te staan. De dreiging dat PostNL, dat de laatste tien jaar het postvolume zag halveren, niet langer de zogeheten ‘universele postdienstverlening’ (upd) tot elke uithoek van Nederland kan leveren, is te groot, aldus de CDA-bewindspersoon. Zij neemt daarmee het onderliggende argument van de directie van PostNL om Sandd te kopen bijna geheel over. Het bezwaar van te hoge prijsstijgingen bij de upd hoopt Keijzer weg te nemen door de voorwaarde in te bouwen dat die verhogingen ‘de daadwerkelijk hiervoor gemaakte kosten niet mogen overstijgen’.

Experts vragen zich terecht af of die voorwaarde in de praktijk is te handhaven. De Postwet biedt daarvoor geen enkel instrument en als monopolist kan PostNL de kosten en daarmee de tarieven naar believen opschroeven nu de laatste concurrent en daarmee marktwerking is verdwenen. Ook zetten zij vraagtekens bij de redenering van PostNL en de staatssecretaris dat de upd in gevaar komt door de dalende postvolumes. Zo is de dienst nog steeds winstgevend (50 miljoen euro in 2017). Dat komt neer op een rendement van 7%. Geen wonder ook dat de ACM de claim van PostNL afwees.

Het is nog niet zo lang geleden dat de regering met verwijzing naar hetzelfde algemeen belang de overname van Tante Pos door het Belgische bpost torpedeerde. Schaalgrootte, onder meer ook op pakketgebied in de Benelux, was destijds volgens de kapitaalkrachtige Belgen de reden voor de koop van het Nederlandse postbedrijf. De upd kon door die bundeling ook beter worden gegarandeerd. PostNL liet toen weten dat het de Belgen niet nodig had en het beter zelf kon rooien. Dat bleek achteraf meer bluf dan wijsheid. Hetzelfde geldt eigenlijk ook voor de pakketstrategie van PostNL. Dat groeisegment zou het verlies op de postmarkt moeten compenseren, maar de winst uit de pakketmarkt stagneert al jaren door onder meer de scherpe prijsdruk en de forse investeringen om de grote concurrenten als DHL van het lijf te houden. Daarbij komt nog dat grote partijen als Amazon en Alibaba zich nog niet hebben gemeld met eigen pakketvervoer in Nederland, maar dat is maar een kwestie van tijd.

De staatssecretaris heeft met haar opmerkelijk besluit de tijd teruggedraaid. Dat is geen goede zaak. Allereerst kloppen de onderliggende argumenten niet en is voorbij gegaan aan het gekwalificeerd oordeel van de nationale toezichthouder. Verder zullen ook na de overname van Sandd de postvolumes en daarmee de inkomsten blijven dalen en krijgt PostNL bij het pakketvervoer, goed voor de helft van de omzet, te maken met meer concurrentie en prijsdruk. Marktwerking zal PostNL dan ook in de nabije toekomst blijven dwingen om nieuwe maatregelen, zoals reorganisaties en prijsverhogingen, te nemen om het hoofd boven water te houden of weer bij de overheid aan te kloppen. Wat dat betreft, is het herstel van het postmonopolie uitstel van executie.