Wat is momenteel de stand van zaken bij de uitvoering van de Green Deal in de binnenvaart?

Voor handels- en productiebedrijven, de achterban van ondernemersvereniging voor handel en logistiek Evofenedex, is het van belang dat de binnenvaart de komende jaren stappen maakt richting een versnelde vergroening. Als er niets gebeurt, verliest de binnenvaart haar voorsprong op het gebied van milieuvriendelijkheid. Vandaar dat Evofenedex vorig jaar samen met de binnenvaartsector en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft gewerkt aan de Green Deal Maritiem. Hierin worden concrete afspraken
gemaakt om de sector te vergroenen en in 2050 zelfs nagenoeg klimaatneutraal te zijn.

Het ministerie legt momenteel de laatste hand aan de subsidieregeling. De komende periode is er 13,5 miljoen euro beschikbaar. Voor de periode tussen 2021 en 2030 komt er nog 79 miljoen euro bij. Daarnaast wordt er op Europees niveau gekeken of er nog een groter fonds beschikbaar komt. Deze subsidie kan door binnenvaartondernemers gebruikt worden om hun motor te vervangen of te retrofitten, waarbij zowel de CO2-uitstoot als fijn- en stikstof wordt verminderd.

Daarnaast wordt er gewerkt aan een energielabel voor schepen, dit kan vergeleken worden met het energielabel dat we kennen op elektrische apparaten of auto’s. Zo is meteen inzichtelijk wat de milieuprestatie is van een schip en kan hier in contracten met de binnenvaart ook op worden gestuurd. Het unieke van dit label is dat er wordt gekeken naar de daadwerkelijke uitstoot uit de pijp in de praktijk. Als het goed is komt dit label volgend jaar beschikbaar.

Tot slot gaan handels- en productiebedrijven die gebruik maken van de binnenvaart kijken of het mogelijk is om contracten op te stellen die bijdragen aan de vergroening van de sector. Vanuit Evofenedex lopen hier op dit moment verschillende gesprekken over met onze leden,
de binnenvaartsector en banken.

Wat gaan we op korte termijn van de Green Deal merken?

Op korte termijn zullen schepen voorzien zijn van een milieucertificering door middel van het energielabel. Wanneer schepen aangepast worden om een beter label te behalen, kan er voor het afdekken van de onrendabele top een beroep gedaan worden op de subsidie. Daarnaast zie je dat een aantal bedrijven voorop loopt als het gaat om vergroening. Zo start Heineken met een volledig elektrisch aangedreven schip dat nog dit jaar moet gaan varen tussen Rotterdam en Alphen aan den Rijn. Daarnaast zijn er ook initiatieven
op waterstof die binnenkort van de grond komen.

Jurgen van der Sloot, beleidsadviseur binnenvaart & spoor bij Evofenedex
Jurgen van der Sloot, beleidsadviseur binnenvaart & spoor bij Evofenedex

En waar staat de binnenvaart over vijf jaar wat betreft verduurzaming?

Over vijf jaar varen de eerste binnenvaartschepen over de wateren die geen uitstoot meer hebben, omdat ze worden aangedreven door energie uit accupacks of waterstofcellen. Daarnaast verwacht ik dat verschillende handels- en productiebedrijven dan samen met hun binnenvaartpartners afspraken hebben gemaakt over het verder vergroenen van de vloot. Maar de echt grote stappen zullen zeker nog wat jaren in beslag nemen. Vernieuwingen in de binnenvaart gaan trager dan in bijvoorbeeld het wegtransport.

Een vrachtwagen vervang je na een jaar of zes, waarmee je weer een wagen hebt conform de modernste normen. Een binnenvaartschip gaat met gemak zeventig jaar mee. De motor kan ook tientallen jaren mee als deze goed onderhouden en tijdig gereviseerd wordt. Ik verwacht dat het label wel zorgt dat het eerder aantrekkelijk wordt om te investeren in vergroening. Over een paar jaar wordt een schip met slechte milieuprestatie steeds minder aantrekkelijk.

Hoe ver is de Nederlandse binnenvaart op het gebied van verduurzaming vergeleken met andere Europese landen?

Nederland is een echt binnenvaartland en loopt hierin voorop. We hebben de grootste vloot van heel Europa. Buiten België, Frankrijk en Duitsland speelt binnenvaart in Europa amper een rol. Het past Nederland daarom om een voortrekkersrol te hebben. Dat is ook noodzakelijk als we over dertig jaar nog volop willen kunnen profiteren van onze waterwegen. Maatschappelijk is een modal shift van weg naar water nog steeds wenselijk. Dit is alleen mogelijk als de binnenvaart een aantrekkelijk product blijft aanbieden aan de klanten. Dan ontkom je niet aan het verduurzamen en innoveren van de sector.

De binnenvaart moet in 2030 minimaal 40% minder CO2 uitstoten en in 2050 nagenoeg klimaatneutraal zijn. Hoe gaat de binnenvaart dit voor elkaar krijgen?

Vanuit de Green Deal lopen nu verschillende acties. Daarnaast moet de binnenvaart veel meer samenwerken met de partners in de keten. De sector is vaak op de korte termijn gericht. Langdurige samenwerking tussen handels- en productiebedrijven, bevrachter en binnenvaartondernemers is cruciaal om stabiliteit te krijgen in de sector en biedt ruimte om te investeren. Bedrijven worden steeds vaker beoordeeld op de CO2-footprint in de transportketen. Dit zorgt ervoor dat schonere schepen aantrekkelijker worden.

Waar lopen partijen in de binnenvaart tegenaan om de Green Deal-doelen te realiseren? Wat zijn de struikelblokken?

Het grootste probleem nu is de hoogte van de investeringen. Daarnaast zijn er veel particuliere schippers die de komende jaren met pensioen gaan. Ze zien nu niet de noodzaak in om te investeren of weten nog niet goed wat een verstandige investering is. Daarnaast resulteert een groen schip niet meteen in een veel hogere vrachtprijs. Daarom is het deel subsidie, de certificering van schepen met een energielabel en een intensievere samenwerking tussen ketenpartijen cruciaal. Dit waren ook de drie punten waarvoor Evofenedex zich hard heeft gemaakt om de Green Deal te krijgen.

Hoe schat je de kansen van de binnenvaart in dat de sector in 2050 nagenoeg klimaatneutraal is?

Het is geen makkelijke opgave, maar ik verwacht dat het op een gegeven moment ineens hard gaat. De techniek staat niet stil. Waterstofoplossingen, maar ook accutechniek zijn nog steeds volop in ontwikkeling. Er komt een omslagmoment waarop het ook zonder subsidie aantrekkelijk wordt om voor een zero-emissie oplossing te kiezen. Uiteindelijk heeft de binnenvaart geen keus als ze een cruciale rol wil blijven spelen in het goederentransport. Spoorgoederenvervoer is al overwegend elektrisch en gebruikt overwegend groene stroom. Wegtransport maakt ook snelle stappen naar zero-emissie oplossingen. Ik heb er vertrouwen in dat we in staat zijn om de komende dertig jaar een klimaatneutrale binnenvaart te bewerkstelligen.