Het advies betreft twee dossiers die aan het Hof van Justitie van de EU werden voorgelegd door het Belgisch Grondwettelijk Hof en de Belgische Raad van State. Sinds 1972 is de toegang tot de arbeidsmarkt in de Belgische havens strikt gereglementeerd, door de zogenaamde wet Major.

Alleen erkende werknemers mogen in de havens werken. Die erkenning wordt verleend door een commissie, gecontroleerd door de werkgeversorganisaties en de havenvakbonden.

Volgens de advocaat-generaal is de commissie een voorbeeld van een ‘closed shop’.

Voor het zeggen

Een closed shop ‘waar de vakbonden het voor het zeggen hebben’, stelt professor maritiem recht Eric Van Hooydonk. Volgens Campos Sánchez-Bordona zijn de niet-transparante, niet-objectieve en niet-onpartijdige erkenningsprocedure, alsmede het vetorecht van de werkgeversorganisaties en de vakbonden bij de toekenning en de intrekking van de erkenning, in strijd met het vrije verkeer in de interne markt. Hij wijst ook op de onduidelijkheid over de toegang tot de arbeidsmarkt voor arbeiders uit andere lidstaten.

De advocaat-generaal verwerpt vrijwel alle aanpassingen van de regeling die de toenmalig vicepremier Kris Peeters in 2016 had ingevoerd om te voldoen aan een ingebrekestelling vanwege de Europese Commissie. Van Hooydonk: ‘De advocaat-generaal noteert dat de Europese Commissie haar procedure tegen België destijds alleen om politieke redenen had stopgezet, los van de juridische analyse van de Belgische hervormingsmaatregelen.’

Overgangsmaatregel

De advocaat-generaal verwerpt ook de Belgische vraag om de strijdige bepalingen tijdelijk te mogen handhaven als overgangsmaatregel. Rechtsonzekerheid en het risico van sociale onvrede vormen volgens Campos Sánchez-Bordona geen dwingende redenen van algemeen belang die zo’n overgangsmaatregel rechtvaardigen.

De Wet Major kwam tot stand in het kader van specifieke arbeidsrisico’s, verbonden aan zware havenarbeid, zoals het laden en lossen van schepen. Daarom mogen er alleen erkende havenarbeiders worden tewerkgesteld in welomschreven havengebieden.

Intussen hebben e-commerce en logistieke activiteiten als pakjes- en verpakkingsdiensten zich sterk ontwikkeld in de Vlaamse havens. Daarom gaan er al jarenlang stemmen op om beide niches uit het toepassingsgebied van de Wet Major te lichten. ‘Om e-commerce ook in de havens alle ontwikkelingskansen te geven, moeten we zuiver logistieke arbeid bevrijden van de strenge regels die bedoeld zijn om de echte havenarbeiders te beschermen’, zei Kamerlid en voormalig Vlaams minister van economie Patricia Ceysens een paar jaar geleden toen ze tevergeefs de wet probeerde te wijzigen. De vakbonden smoorden het wetsvoorstel in de kiem.

Volgens Ceysens bezorgt dit bedrijven actief in e-commerce en logistiek een concurrentienadeel ten opzichte van hun concullega’s buiten de havengebieden.