In april riepen de Europese Commissie, diverse redersverenigingen en maritieme vakbonden de regeringen op om bemanningswisselingen mondiaal mogelijk te maken. Maar aan deze oproep is nog geen gehoor gegeven.

Annet Koster, directeur van de KVNR, vindt de verbetering van de regels voor bemanningswisselingen veel te langzaam gaan. ‘De twee grootste knelpunten zijn de vluchten en de visa. Het is eerst zaak dat het aantal vluchten en de bestemmingen toenemen. Daarvoor is noodzakelijk dat de nationale restricties in de thuislanden worden opgeheven. Maar ook de capaciteit voor de visumafgifte in diezelfde herkomstlanden mag van mij verder omhoog.’

Consequenties

‘Europees gezien zou het heel erg helpen als op dit moment een tijdelijke ontheffing op de visumplicht zou worden ingevoerd voor zeevarenden die al eerder een visum hebben verkregen. Dat scheelt veel administratieve rompslomp en voorkomt onnodige vertraging,’ zegt Koster.

‘Het is voor de zeevarenden enorm vermoeiend om ver voorbij de gebruikelijke duur van de termijn aan boord te zitten. Veel langer houden zij het niet meer vol, zeker als een concreet perspectief op aflossing ontbreekt. Als dit zo doorgaat, krijgt het ook economische consequenties. Wanneer de zeevarenden het niet meer trekken, kunnen zij hun werk niet meer uitvoeren en wordt er niet meer gevaren met de schepen. De zeescheepvaart, die 85 tot 90% van alle goederen over de wereld vervoert, is een belangrijke schakel in de logistieke keten en daarmee ook in de economische keten. Als de zeevaart stil komt te liggen, hebben we een probleem.’

De International Transportworkers Federation (ITF) heeft afgelopen zondag al haar leden die aan boord van schepen ‘gevangen’ zitten als gevolg van de corona-reisbeperkingen groen licht gegeven het werk neer te leggen. Koster vindt deze aandacht voor de zeevarenden aan boord niet meer dan terecht, maar plaatst vraagtekens bij het advies. ‘Ik vind het een bijzondere actie. De oproep om het werk stil te leggen snap ik niet. Het helpt de zeevarenden niet om te staken. Dan kunnen ze nog niet naar huis, want dan lopen ze tegen dezelfde uitdagingen aan als wij.’

De KVNR heeft in samenwerking met KLM ‘luchtbruggen’ gerealiseerd. Deze ‘luchtbruggen’ zijn verbindingen naar een select aantal luchthavens die als hubs in de nabijheid van zeehavens fungeren, om zo de bemanningswisselingen te organiseren. Koster: ‘Er gaan vluchten van en naar bestemmingen als  Manilla en Jakarta. Maar een soepel proces is het niet. Ik ben voorzichtig om hier heel positief over te zijn. Ik ben superblij met wat KLM doet, maar het heeft nog niet de vorm zoals we graag zouden willen.’

Annet Koster
Annet Koster, directeur van de KVNR (Bron: KVNR / Erik Jansen)

Visa

‘KLM loopt tegen beperkingen aan, waaronder een beperkt aantal slots die zij op bijvoorbeeld Manilla krijgen’, aldus Koster. ‘En als ze dan al slots hebben, mogen op die vluchten vaak geen mensen meer aan boord, omdat maar een beperkt aantal mensen per dag naar binnen mogen.’

‘Het vervoer tussen landen is soms wel mogelijk, maar het is dan vaak niet mogelijk om binnen het land zelf te reizen. Op korte termijn is hier niets aan te doen, want een land als de Filipijnen moet zelf besluiten om die reisrestricties tussen verschillende provincies op te heffen. Ik zou graag willen dat juist zo’n land besluit om ervoor te zorgen dat zeevarenden, die een vitaal beroep hebben, binnen het land zelf goed kunnen reizen, ondanks dat ze nog op slot zijn. En als er dan ook nog meer slots toegewezen worden, is de cirkel rond.’

‘Ook moeten de nationale regels voor reizen van zeevarenden tijdelijk versoepeld worden. Het zou fijn zijn als binnen het Schengengebied tijdelijk soepeler kan worden omgegaan met de afgifte van visa. Dit geldt ook voor de Visa on Arrival (VOA) wanneer het niet mogelijk is om een visum in het land van herkomst te regelen. Als dit allemaal goed geregeld is, kunnen we weer opschalen naar het oude niveau van voor de coronacrisis, maar dat is nu nog niet het geval. Er zijn nog te veel beperkingen en daarom lopen we nog steeds achter.’

Vluchten vol

Het frustreert Koster dat de situatie nu al zo lang duurt. ‘Iedereen doet zijn best. Maar het frustreert, ook bij onze leden. Zij voelen zich machteloos. Wat betreft de ‘luchtbruggen’ vragen de reders zich af of zij worden blij gemaakt met niets, want die vluchten zitten zo vol. Een bemanningswisseling bestaat uit zoveel schakels. Als een zo’n schakel ontbreekt, kan de bemanningswisseling al niet doorgaan. Enerzijds moet de zeevarende aan boord terug naar zijn woonland kunnen. Anderzijds moet de aan boord gaande zeevarende zijn woonland kunnen verlaten en het land binnen kunnen komen waar het schip ligt afgemeerd om het stokje over te nemen,’ aldus Koster.

‘Samen met de Nederlandse overheid, die in contact staat met internationale regeringen, en KLM gaan wij verder met het op gang brengen van de bemanningswisselingen. Maar de bal ligt met name internationaal bij  verschillende nationale overheden als het gaat om visa, restricties op reizen binnen het land, het toestaan van slots en quarantainemaatregelen. De private kant, wij als KVNR en KLM, heeft elkaar gevonden. Maar we worden beperkt door de publieke kant: de overheden in het buitenland.’

‘In de Filipijnen bijvoorbeeld gelden er generieke beperkingen. Tot zondag mochten maximaal zeshonderd mensen het land binnen in verband met quarantaine. Dat is nu opgeschaald naar tweeduizend mensen. Maar dit geldt voor een hele groep mensen, niet alleen voor zeevarenden. Er zijn ook gewoon inwoners die terug naar binnen willen.’

Reders willen hun bemanningen snel herenigen met hun families
Reders willen hun bemanningen snel herenigen met hun families (Bron: Gunnar Jauernig)

Geen bedreiging

Om regelmatige aflossingen weer op gang te krijgen, spoort KVNR ook de Nederlandse regering aan om actie te ondernemen. Koster: ‘Nederland moet dapper durven zijn. Je merkt gewoon dat zij het spannend vinden. Laat Nederland in deze bijzondere tijd van de Covid-19-pandemie de grootste hub voor bemanningswisselingen zijn. Rotterdam is in Europa als grootste haven normaal gesproken ook al de grootste haven met betrekking tot bemanningswisselingen. Zorg ervoor dat dat zo blijft en wees niet bang om een afvoerputje te worden. De angst bestaat dat wanneer Nederland geen strenge criteria zou hanteren ten aanzien van de afgifte van visa, of de visumplicht zelfs tijdelijk geheel zou loslaten, in grote getale voor Nederland zal worden gekozen als locatie voor bemanningswisselingen. Maar ik zie dat juist als een kans voor Schiphol, KLM en Nederlands havens. Met de Rotterdamse haven voorop, maar ook die van Amsterdam, Eemshaven, Vlissingen en Terneuzen. Ik roep iedereen op om het ook als een kans te zien, niet als een bedreiging.’

Koster wil dat de bemanningswisselingen onmiddellijk weer op gang worden gebracht. ‘Het gaat hier om mensen. Het is vandaag de Dag van de Zeevarende. Het zou fijn zijn als alle overheden deze dag aangrijpen om ervoor te zorgen dat alle bemanningswisselingen die de afgelopen maanden stilgelegen hebben, binnen nu en een paar weken weggewerkt worden. Want zoals het er nu voor staat, is de Dag van de Zeevarende er een met een zwart randje.’