De meest bekende toepassing van blockchain is Bitcoin, een open blockchain. Dit betekent dat de toepassing voor iedereen toegankelijk is. In dit artikel worden uitsluitend toepassingen van Blockchain besproken waarvoor toestemming nodig is om toe te treden.

Ketens digitaliseren

Blockchain, vooral in combinatie met Smart Contracts en Internet of Things technologie, is een manier om ketens te digitaliseren en zo efficiënter en transparanter te maken. De concrete opbrengst is, volgens de literatuur, vertrouwen kweken tussen partijen door het automatiseren van afspraken: transparantie, elimineren van tussenpartijen, kosten- en risicoreductie, versnellen van processen, verduurzamen van ketens en het verhogen van flexibiliteit.

De praktijk lijkt echter weerbarstiger. Het vertrouwen kweken tussen partijen is enigszins discutabel, omdat de partijen eerst afspraken met elkaar moeten maken en daar is al enig vertrouwen voor nodig. Het elimineren van tussenpartijen is niet alleen maar positief voor de haven, waar veel partijen zoals expediteurs en cargadoors als tussenpartij hun geld verdienen.

De kostenverlaging wordt nog onderzocht in de praktijk door het analyseren van business cases. De risicoreductie is vrij voor de hand liggend, net als de versnelling van de processen, die nu nog worden gehinderd door overbodige administratieve rompslomp. De mogelijkheid om de ketens duurzaam te maken, schuilt in het papierloos maken van processen en de toegenomen transparantie die de milieuvriendelijke praktijken aan de kaak stelt. Maar daarmee veranderen de praktijken niet automatisch.

De bovengenoemde factoren zorgen ook voor flexibiliteit. Kijkend naar toepassingen van blockchain in de haven zien we daarom vooral het automatiseren van cargo documentatie en het faciliteren van track-and-traceoplossingen. Tenslotte zijn er ook vragen over cyber security. Ook al heeft blockchain zich nog niet overtuigend bewezen, het verdient wel degelijk aandacht.

Status blockchain

Heeft u de laatste tijd niets of niets goeds gehoord over blockchain? Dat is goed mogelijk, maar dat betekent absoluut niet dat blockchain van het toneel verdwijnt. Het heeft te maken met de positie van blockchain in de levenscyclus van technologische ontwikkelingen. Volgens de consultant Gartner doorlopen technologische innovaties de volgende stadia. Ten eerste een innovation trigger, wanneer een uitvinding is gedaan. Op dit punt is er weinig bekend over de innovatie en het potentieel daarvan.

De volgende stap is de peak of inflated expectations. In dit stadium is de innovatie een hype; men overschat de mogelijkheden. Voor blockchain was dat zo’n drie jaar geleden. Hierna volgde de trough of disillusionment, wanneer duidelijk wordt dat de innovatie zijn beloftes niet volledig waarmaakt. Dit is waar blockchain volgens Gartner zich op dit moment bevindt.

Echter, betekent dit ook dat blockchain de slope of enlightenment en het plateau of productivity nadert, waar de innovatie zijn kracht bewijst en breed wordt toegepast. Hierdoor zien we dat blockchain blijft. Er is een aantal redenen waarom het bedrijfsleven aandacht aan blockchain moet besteden.

Belang blockchain

Als men kijkt naar de bestaande toepassingen van blockchain ziet men dat vooral grote partijen, zoals Maersk, Kuehne + Nagel, Amazon, Walmart en Alibaba opbrengsten oogsten. Het heeft natuurlijk te maken met hun kapitaalkracht. Ze kunnen consultants inhuren en blockchain laten implementeren.

Maar deze partijen hebben al veel macht in de logistieke keten, wat gepaard gaat met een technologische voorsprong. Dit betekent een bedreiging voor het havengerelateerde bedrijfsleven, dat voor een groot gedeelte uit mkb-bedrijven bestaat.

Deze bedrijven zijn meestal traditioneel en hebben noch het kapitaal noch de mankracht voor ketendigitalisering en dreigen daardoor de boot te missen. Te meer, omdat blockchain het potentieel heeft om tussenpersonen uit te schakelen, wat het winstmodel is van vele ondernemingen in de haven.

Daarom is het van groot belang dat het Nederlandse en met name het havengerelateerde bedrijfsleven ten minste op de hoogte blijft van de nieuwe ontwikkelingen in ketendigitalisering in het algemeen en specifiek blockchain.

Het is mogelijk dat de winnende technologie niet blockchain wordt, maar wel een technologie die volgens dezelfde logica werkt en in dit geval betekent kennis en ervaring met technologie macht en voorsprong. Zeker in deze door corona getroffen tijd is gebleken hoe belangrijk flexibiliteit is en dat is te bereiken door gedigitaliseerde ketens.

Op de Hogeschool Rotterdam, in samenwerking met de Hogeschool Windesheim, doet het Kenniscentrum Duurzame HavenStad samen met vijf logistieke opleidingen van de Hogeschool voor en met het bedrijfsleven onderzoek naar de mogelijke toepassingen van blockchain en het achterliggende winstmodel. Dit artikel is gebaseerd op de belangrijkste bevindingen van de onderzoekers en studenten.

Er wordt onderzoek gedaan naar de toepassingen in de voedselketen, de olie-, gas- en offshore industrie, mode en het transport. Een onderzoek dat er uitspringt qua relevantie is het onderzoek van Quentin Schiltz, onze Master of International Supply Chain Management student, over de juridische voorwaarden van de overdraagbare digitale Bill of Lading: een initiatief van het Havenbedrijf Rotterdam, Samsung en de haven van Singapore.

Hindernis implementatie

Schiltz, inmiddels een business development deskundige, onderzocht in hoeverre de Nederlandse wetgeving digitale overdracht faciliteert. Zijn resultaten tonen aan dat Nederland achterloopt op het gebied van wetgeving over digitale transacties. Dit hindert de digitalisering van papieren documenten. Een voorwaarde voor het gebruik van blockchain in combinatie met Smart Contracts, in het geval van de digitaal overdraagbare Bill of Lading, is dat de overdracht van een digitaal document juridisch bindend wordt erkend.

Nederlandse wetgeving op dit gebied ontbreekt echter; er zijn alleen algemene richtlijnen. Het verdrag Rotterdam Rules geeft weliswaar een juridische basis voor de legitimiteit van elektronische transportdocumenten, maar zelfs daarin is een gebrek aan basaal begrip over het digitaal overdragen van transportdocumenten.

De oplossing zou zijn om de UNCITRAL Model Law on Electronic Transferable Records te implementeren in de Nederlandse wetgeving. De overheid is hier echter nog niet mee begonnen. Daarom is het van groot belang dat niet alleen het bedrijfsleven, maar ook de overheid bewust wordt van het belang van het toepassen en faciliteren van ketendigitalisering en daarbinnen blockchain voor het competitieve voordeel van Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven.

Actie

Uit bovenstaande blijkt dat blockchain nog in de kinderschoenen staat en de randvoorwaarden voor implementatie laten nog wat te wensen over. Er is nog veel onderzoek nodig om de door de literatuur voorgespiegelde voordelen te gaan realiseren.

Klara Paardenkooper is onderzoeker bij het Kenniscentrum Duurzame HavenStad, een onderzoeksinstituut van de Hogeschool Rotterdam.Wilt u meedoen aan het blockchain-onderzoek? Neem contact met haar op: K.M.Paardenkooper@hr.nl