Onderdeel van het akkoord is dat de twee havenbedrijven met Velsen en de provincie Noord-Holland een consortium opzetten dat de exploitatie van de haven voor zijn rekening neemt. In de praktijk komt dat er op neer dat de twee uitbaters  dat gaan verrichten als het voormalige baggerdepot de komende jaren is ontwikkeld tot een logistieke uitvalsbasis voor de bouw en het onderhoud van windparken in de Noordzee.

Het gaat daarbij volgens de initiatiefnemers in eerste instantie om de nieuwe windparken Hollandse Kust West en IJmuiden Ver in de Noordzee. Ook moet de Averijhaven een belangrijke rol gaan spelen ‘in het versterken van de haveninfrastructuur in de regio’, stellen de convenantpartijen in een gezamenlijke verklaring.

Tata Steel

Het nieuwe bedrijventerrein op de Averijhaven, dat vlak vóór de sluizen van IJmuiden ligt, biedt de havens aan het Noordzeekanaal ‘grote kansen om de energietransitie’ vorm te geven. Het nabijgelegen staalbedrijf Tata Steel zal daarvoor vijf hectare van het eigen bedrijfsterrein verhuren aan de offshorehaven, dat voorlopig als werktitel Energiehaven draagt. Daarmee komt het totale beschikbare areaal op 15 hectare. Verder krijgt de nieuwe haven via het bedrijventerrein van Tata Steel in Velsen-Noord een ontsluiting naar het achterland.

Volgens minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) vraagt de grootschalige bouw en onderhoud van windmolenparken op de Noordzee om meer havencapaciteit in de regio. ‘Doordat we nu samen de Averijhaven gaan ontwikkelen tot een moderne energiehaven, krijgen offshore-bedrijven hier straks alle ruimte’, aldus  de minister.  Zij wijst er verder op dat een kosten-batenanalyse heeft laten zien dat er ‘transportkostenvoordelen zijn door kortere aanvaarroutes vanuit IJmuiden’ naar de nieuw aan te leggen windparken.

Ook het CPB onderschrijft deze conclusie dat op landelijke niveau de Energiehaven in IJmuiden tot kostenbesparingen kan leiden, maar voegt daar wel aan toe ‘dat het maatschappelijk rendement een mate van onzekerheid kent’. Ook is er op nationaal niveau geen sprake van extra werkgelegenheid of extra toegevoegde waarde door het initiatief.

De Averijhaven krijgt voor zijn nieuwe rol als uitvalsbasis voor de windparken een kade van 580 meter, waarvan 200 meter heavy-duty met 12,5 meter waterdiepte en 380 meter standaard kade (waterdiepte 10 meter).

Baggerdepot

De Averijhaven deed lange tijd dienst als baggerdepot van Rijkswaterstaat, maar werd de laatste jaren niet meer gebruikt. Om dit terrein te transformeren naar een nieuw haventerrein zal Rijkswaterstaat eerst het depot saneren en leegmaken, schrijft Van Nieuwenhuizen.

In het kader van de bouw van de nieuwe zeesluis en de noodzakelijke verplaatsing van de lichterlocatie voor kolenschepen naar de Averijhaven, was daarvoor al een bedrag van 65 miljoen euro gereserveerd. Een deel van dat geld (33 miljoen euro) gaat nu naar de sanering van de grond en het verharden van het haventerrein met de aanwezige staalslakken, aldus de minister.

Een verdere geldsom van 27 miljoen euro wordt gestopt in de pot voor de ontwikkeling van de Energiehaven en de aanleg van een nieuwe locatie voor het lichteren van de kolenschepen iets ten oosten van de Averijhaven.

‘Met de uitgave van in totaal 60 miljoen wordt zodoende een veilige lichterlocatie gecreëerd in de buitenhaven van IJmuiden én draag ik bij aan de ontwikkeling van een nieuwe Energiehaven’, aldus de minister. Het is onduidelijk wat de overige partijen financieel bijdragen.

Parallel aan het bouwrijp maken van het terrein zal worden begonnen met een onderzoek naar de milieu-impact van de aanleg van de offshore-haven. ‘Uitgangspunt daarbij is dat de nieuwe havenactiviteiten binnen de bestaande milieukaders van het gebied moeten passen’, aldus de betrokken partijen. Dat zal nog een hele opgave worden, omdat het haventerrein naast een Natura-2000 gebied ligt.

Kolenoverslag

De partijen aan het Noordzeekanaal hebben ruim twee jaar lang onderhandeld met de rijksoverheid over de financiële invulling van de plannen voor een energiehaven op het terrein. Eerder zou de Averijhaven worden gebruikt als nieuwe locatie voor het lichteren van kolenschepen, maar in 2017 kwamen de havens van Amsterdam en IJmuiden in het kader van de energietransitie met het plan om van het baggerdepot een offshore-haven te maken voor windparken op de Noordzee. Die plannen vielen samen met het besluit van het Amsterdamse havenbedrijf om afscheid te nemen van de kolenoverslag in 2030.