De cijfers liegen er niet om. Het aantal inbeslagnames van partijen drugs aan boord van commerciële en particuliere schepen is de afgelopen drie jaar meer dan verdrievoudigd. Volgens Resilience360 van het Duitse DHL, dat risico’s en disrupties binnen supply chains monitort, werd er in 2017 ruim 22 ton drugs door de autoriteiten geconfisqueerd en in 2019 meer dan 73 ton, alleen al aan boord van de schepen.

De meest in het oog springende vangst was vorige zomer in Philadelphia. Tijdens een grootscheepse zoekactie troffen agenten aan boord van het containerschip ‘MSC Gayane’ eind juni maar liefst achttien ton cocaïne aan, met een straatwaarde van 1,3 miljard dollar. Het is daarmee de grootste drugsvangst in de 230 jaar dat de Amerikaanse douanedienst bestaat. Het schip waarop de megalading coke werd aangetroffen zou na de tussenstop in ‘Philly’ doorvaren naar Antwerpen en Rotterdam.

Ook in de havens klotsten de kilo’s coke het afgelopen jaar over de kades. De douane in Rotterdam legde vorig jaar beslag op 38 ton wit, een recordhoeveelheid en 50% meer dan in 2018. In Antwerpen ging het om een totaal van 61,8 ton cocaïne, een stijging van bijna een kwart ten opzichte van het jaar ervoor en 660% in vijf jaar tijd. En eveneens een record.

Dat het aantal in beslag genomen kilo’s in Antwerpen veel hoger ligt, komt doordat sinds de ingebruikname van volledig geautomatiseerde terminals in Rotterdam, waar nauwelijks personeel rondloopt, smokkelbendes de Antwerpse haven verkiezen als favoriete doorvoerhaven voor het Zuid-Amerikaanse witte goud.

Overigens wordt heel Europa al jarenlang achtereen bedekt onder een steeds dikker wordend pak Zuid-Amerikaanse sneeuw. Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EMCDDA) onderschrijft dat in een rapport dat vorig jaar november werd gepubliceerd.

Drugswaakhonden

Het agentschap analyseerde de gegevens van de drugswaakhonden in de lidstaten van de Europese Unie, plus Noorwegen en Turkije. Daaruit blijkt dat de hoeveelheid onderschepte coke op een recordniveau is aanbeland. In 2017 werd in totaal voor 142 ton cocaïne in beslag genomen. Dat is twee keer zoveel als het jaar daarvoor en twintig ton meer dan het vorige recordjaar in 2006.

Het leeuwendeel van de cocaïnevangsten vindt plaats in vier landen. België staat op nummer 1, gevolgd door Spanje, Frankrijk en Nederland. In deze, aan zee grenzende landen, komen de drugs vanuit verschillende vertrekpunten in Zuid- en Midden-Amerika aan. Vervolgens worden het verboden poeder doorgevoerd naar de rest van het continent.

De oorzaak voor de enorme toestroom van cocaïne is simpelweg toe te schrijven aan vraag en aanbod. De productie in cokelabs in Zuid-Amerika, met name Colombia, draait door gebrekkige bestrijding op volle toeren. Omdat de vraag naar de verslavende drug onverminderd groot blijft, is de export de laatste jaren geëxplodeerd.

Bovendien vangen drugshandelaren tot wel 25 keer meer voor een kilo coke dat vanuit Zuid-Amerika het Europese vasteland bereikt. Een kilo cocaïne kost ongeveer 2.000 euro in Colombia, in Nederland schommelt de groothandelprijs tussen de 20.000 en 25.000 euro. De straatwaarde ligt rond de 50 euro per gram; 50.000 euro per kilo.

Cocaïne komt Europa binnen langs verschillende wegen en op verschillende manieren, maar de toename van drugssmokkel in grote hoeveelheden via grote havens en door middel van containers valt op, zo staat in het rapport van het EMCDDA.

Dat criminelen ervoor kiezen om de drugs per container te vervoeren lijkt gezien de geringe pakkans meer dan logisch. Van de 450 miljoen containerbewegingen wereldwijd wordt jaarlijks minder dan 2% procent van de containers gecontroleerd. In Rotterdam ligt dat percentage nog veel lager (0,5%). Van de 7,5 miljoen containers die Rotterdam jaarlijks passeren, gaan ongeveer 40.000 containers door een scan. Slechts 6500 worden er bij een controle geopend.

Rip-off

Een veelgebruikte methode om de drugs te vervoeren, is om de lading te verstoppen tussen reguliere goederen (rip-off). Vooral containers met groente en fruit zijn geliefde targets voor drugssmokkelaars, omdat die vanwege het risico op bederven en het daaruit voortvloeiende economische belang snel worden afgewerkt. Bij aankomst halen zogeheten uithalers de verboden middelen snel mogelijk uit de containers. Ook populair is de switch-methode, waarbij drugs in de haven snel worden overgeplaatst naar een container die niet wordt gecontroleerd.

Ongeacht welke methode de criminelen erop nahouden om hun drugs veilig te stellen; ze kunnen niet zonder corrupte havenmedewerkers die tegen betaling bijvoorbeeld hun toegangspas tot het terrein uitlenen, informatie verstrekken over de locatie van de drugs of de controle van de bewuste lading beïnvloeden.

Corruptie is een wijdverbreid en hardnekkig probleem dat nauwelijks uit te roeien is. Zaken waarbij frauduleuze havenmedewerkers zich voor de rechter moeten verantwoorden omdat zij criminelen hebben geholpen bij de smokkel van partijen coke zijn er legio. Overigens moet er niet alleen worden gekeken naar de havens, maar ook de bemanning van de schepen zelf. In de zaak van de ‘MSC Gayane’ kregen twee crewleden elk 50.000 dollar om de drugs aan boord te krijgen.

Corruptie en drugsgebruik volledig uitroeien is een utopie. En in de wetenschap dat container carriers steeds groter worden en er meer schepen in de vaart komen, neemt de druk op rederijen om hun vracht zo snel mogelijk van a naar b te brengen alsmaar toe. De roep om een snellere en meer efficiënte doorstroom van lading zal derhalve steeds luider worden. Vanzelfsprekend zet dat de daarmee gepaard gaande onder druk, waarmee de drugssmokkelaars in de kaart worden gespeeld. De sneeuwstorm vanuit Zuid-Amerika zal voorlopig dus niet gaan liggen.