De maritieme maakindustrie valt direct op bij een bezoek aan de haventerreinen in Schiedam. De offshoreconstructies en -schepen zijn te groot om over het hoofd gezien te worden in de Wiltonhaven. Ook de complexe en met enorme kranen uitgeruste schepen bij kranenbouwer Huisman springen in het oog. De reparatiewerven van Damen en HSM Offshore maken deel uit van het cluster van maritieme maakindustrie.

Er is echter meer: langs snelweg A4, en hemelsbreed helemaal niet zo ver verwijderd van de havenbekkens, liggen de kantoren van SBM Offshore, Jumbo, Mammoet en Wärtsilä. Zij tonen het belang van Schiedam aan als centrum voor kennisintensieve maritieme diensten.

Haveneconoom Bart Kuipers heeft het in een essay met als titel: ‘Schiedam: maritieme hotspot met potentie’ over het ‘ingenieursbureau voor het maritieme cluster’. Kuipers noemt het ‘bijzonder’ dat het havengebied niet ten prooi is gevallen aan woningbouw, maar een revival doormaakte als hoogwaardig maritiem cluster.

Bijzonder

Nu is Schiedam natuurlijk geen eiland. De haven is een van de onderdelen van het bredere maritieme cluster in Zuid-Holland, ook wel de maritieme delta genoemd. Die delta strekt zich uit van de Tweede Maasvlakte tot Gorinchem. In Schiedam zijn ongeveer 3.350 personen werkzaam in de maritieme sector en is sprake van circa honderd bedrijfsvestigingen.

Het bijzondere van Schiedam als maritieme locatie is dat de hele keten van scheepsontwerp tot -onderhoud er terug is te vinden. Andere specialiteiten van de haven vinden we op het gebied van offshore, dienstverlening aan de scheepvaart en hoogwaardige maritieme toeleveranciers. Kuipers stelt dat de huidige positie van Schiedam als maritieme hotspot met als profiel een ‘innovatief en hoogwaardig vestigingsmilieu voor maritieme maakindustrie en dienstverlening’ te danken is aan de historie van het havengebied.

Historie

De haven van Schiedam kan niet los gezien worden van de scheepswerf Wilton-Fijenoord die er tussen 1929 en 1988 gevestigd was. Het complex van de werf, inclusief een directeursvilla en een daarnaast gelegen golfbaan (nu in gebruik als slibdepot), besloeg honderd hectare. Het terrein waarop de werf gevestigd was, is inmiddels in drie delen opgesplitst: een terrein waar Damen Shiprepair neerstreek, een deel waarop nu Huisman en Mammoet gevestigd zijn en een deel waarop bedrijventerrein Vijfsluizen is gerealiseerd. Het is hier waar bedrijven als GustoMSC, RH Marine, SBM Offshore en Mammoet hun kantoren vestigden.

Terug naar het heden: uitgedrukt in directe havengerelateerde werkgelegenheid valt Schiedam in 2016 net binnen de top-10 van Nederlandse zeehavens, terwijl het met 349,5 miljoen euro een elfde plek inneemt als we kijken naar de toegevoegde waarde van het gebied.

De haven maakt op dit moment een ontwikkeling door van een traditioneel door scheepsbouw en bulkactiviteiten gedomineerde haven naar een veel meer door maritieme kennis- en ontwerpvaardigheden gekenmerkt complex. De activiteiten op het gebied van de verwerking van aardolie en de chemische industrie verdwenen al in de jaren tachtig van de vorige eeuw en op dit moment zien de scheepsbouw en de metaalindustrie hun positie in termen van werkgelegenheid teruglopen.

Offshore

Kuipers noemt in zijn tekst een groot aantal beleidsinitiatieven rond de maritieme sector die van belang zijn voor de haven van Schiedam: het dit jaar gepresenteerde Werkprogramma Maritieme Strategie en Zeehavens, de Economische agenda Zuidvleugel 2020, de Roadmap Next economy van de metropoolregio Rotterdam-Den Haag, het transitiepad Smart Digital Delta en het initiatief Rotterdam: Maritime Capital of Europe. Belangrijker dan deze beleidsvoornemens op nationale en regionale schaal is, volgens Kuipers echter de ontwikkeling die lokaal, bottom-up vanuit de bedrijven is ontstaan in de haven zelf en die proactief door de gemeente is opgepakt.

De in de haven aanwezige offshore bedrijvigheid heeft namelijk zelf het initiatief genomen voor de transitie van de haven in de richting van een hoogwaardig en duurzaam maritiem gebied. De drie grootste bedrijven uit de Wiltonhaven presenteerden hun visie op nieuwe investeringen voor het gebied met als doel om de werkgelegenheid in de haven veilig te stellen voor de toekomst. Dit leidde in 2015 tot een intentieverklaring tussen verschillende havenbedrijven en de gemeente om te ‘streven naar een duurzame, innovatieve en economisch gezonde haven in een gezonde leefomgeving’.

Hotspot

De kern van de plannen behelst dat de haven zich als maritieme hotspot verder kon ontwikkelen en niet door woningbouw beperkt zou worden in haar ontwikkeling. Zowel bedrijven als de gemeente investeerden 92 miljoen euro in de haven. Op basis van die investeringen en rekening houdend met mondiale ontwikkelingen zoals de energietransitie en handelsstromen, waagt Kuipers zich aan een toekomstschets voor de Schiedamse haven in 2045.

Hij verwacht dat de toegevoegde waarde in dat jaar ten opzichte van 2014 veel hoger is dan de groei in werkgelegenheid. De arbeid wordt beduidend hoogwaardiger in het gebied. De hoogwaardige arbeid is nauw verbonden met de vraag naar steeds complexere schepen voor offshore-wind die voor de laatste productiefase zullen worden afgebouwd in de haven.

Complex

Hoewel Kuipers weet dat veel routinematige activiteiten elders plaats gaan vinden, zijn de benodigde schepen voor de offshore in de toekomst nog meer hoogwaardig dan nu. Het zijn schonere schepen en ze zijn technisch meer complex doordat de apparatuur aan boord gebruikmaakt van nieuwe technologie, denk daarbij aan kunstmatige intelligentie, big data en autonoom varen. Het kan goed zijn dat de complexe schepen die SBM Offshore ontwerpt voor een deel zullen worden aangestuurd vanuit een control room in Schiedam.

Veel van de bestaande werkgelegenheid zal daarmee verhuizen van een werf of een schip naar een kantooromgeving, maar voor het testen en voor de hoogwaardige afbouw van de schepen is de fysieke haven ook in 2045 nog nodig.