Net als in Nederland is ook in België de transportsector zwaar getroffen door de uitbraak van het coronavirus. In maart ging het land in een strenge lockdown, wat zijn sporen naliet in de economie en dus ook in het goederenvervoer over de weg. Uit ramingen van de Nationale Bank van België bleek dat het bruto binnenlands product in het eerste kwartaal van dit jaar met 3,9% is gekrompen in vergelijking met het laatste kwartaal van 2019. Dat had zijn weerslag op de vraag naar transport.

‘Uit de enquêteresultaten blijkt duidelijk dat het beroepsgoederenvervoer over de weg zwaar getroffen is’, schrijft het ITLB in een toelichting. ‘De economie toonde eerder al tekenen van groeivertraging, maar dat werd in de laatste maand van het afgelopen kwartaal versterkt door de coronacrisis.’

Weliswaar kon een aantal bedrijven in maart profiteren van een verhoging van de activiteit, zoals transporteurs die supermarkten bevoorraden. ‘Echter, bij het merendeel van de ondernemingen sloeg de onzekerheid toe, waardoor een goede planning nog meer dan gewoonlijk een moeilijke puzzel werd. Men weet immers nog niet hoe lang dit gaat duren en hoe zwaar deze crisis uiteindelijk zal doorwegen op de economie. Veel klanten van vervoerders moesten bovendien noodgedwongen hun deuren tijdelijk sluiten in de lockdownperiode, waardoor het aantal vervoersopdrachten terugliep. Doordat de planning gedurende deze periode grilliger verloopt – voor sommige klanten moet er meer gereden worden, voor andere juist minder – leggen heel wat vervoerders meer kilometers af zonder lading. Een terugvracht vinden is soms onmogelijk.’

Nationaal vervoer

Uit de resultaten van de enquête blijkt dat het nationaal vervoer vooralsnog harder is getroffen dan het internationaal vervoer. Van de ondervraagden verklaarde slechts 33,2% dat hun nationale vervoersactiviteit op hetzelfde niveau bleef als in het kwartaal ervoor. Veruit de meeste transportbedrijven in deze categorie (58,8%) zagen een daling van de bedrijvigheid, terwijl amper 7,9% een verhoging registreerde.

Als het aantal stijgers en dalers met elkaar wordt vergeleken, komen de samenstellers van de enquête uit op een saldo van -34%. Hierbij maken ze gebruik van wegingsfactoren die de resultaten van grotere bedrijven zwaarder laten meetellen dan die van de kleinere transporteurs. Ter vergelijking, in het voorgaande kwartaal bedroeg dat saldo -3% en in hetzelfde kwartaal vorig jaar -3,2%. Dat de sector dus een flinke knauw heeft gekregen, mag duidelijk zijn.

Internationaal vervoer

Mede als gevolg van het teruglopen van het aantal opdrachten, besloten veel transporteurs om meer ritten zelf uit te voeren in plaats van ze uit te besteden. Bijna de helft (44%) van de geënquêteerde vervoerders meldde een afname van het aantal uitbestede opdrachten in het nationaal vervoer. Dit moest er onder andere voor zorgen dat er gedurende de lockdown meer werk was voor de chauffeurs die bij de bedrijven in loondienst werken.

In het grensoverschrijdende vervoer lijkt de pijn iets minder groot. Toch had nog altijd een meerderheid van de ondervraagden (52,5%) last van een daling van de bedrijfsactiviteit. Slechts 10,3% noteerde een toename. ‘Op internationaal vlak komt de coronacrisis vanzelfsprekend ook zwaar aan, omdat buitenlandse opdrachtgevers hun activiteit eveneens moeten stilleggen.’ Onder meer de automotive industrie ging grotendeels op slot.

Voor vervoerders die rijden op het Verenigd Koninkrijk komt daar nog bij dat het VK omringd is door vraagtekens door de onduidelijke afwikkeling van de Brexit. De corona-ellende versterkt deze problematiek alleen maar.

Ook in het internationale vervoer liep in het voorbije kwartaal het aantal uitbestede vervoersopdrachten hard terug. Maar liefst 48,6% besloot om minder ritten extern te laten uitvoeren. Dat aandeel ligt dus hoger dan bij het nationaal vervoer.

Prijzen

De ritprijzen in het wegtransport staan onder voortdurende druk en de coronapandemie heeft daar nog een schepje bovenop gedaan. ‘De strijd om de vervoersopdrachten verliep in de lockdownperiode nog heviger dan anders. Zo konden restaurants en cafés niet bevoorraad worden, terwijl ook andere opdrachtgevers hun bedrijfsactiviteit grotendeels stil hebben moeten leggen’, schrijft het instituut.

De vraag naar transportopdrachten was mede hierdoor duidelijk lager dan het aanbod. Vervoerders melden bovendien dat in de huidige marktomstandigheden sommige ondernemingen bereid zijn om onder hun kostprijs te duiken om zo toch nog opdrachten binnen te halen.

Vooral in het internationale transport besloot een aanzienlijk deel van de ondervraagde bedrijven (12,1%), al dan niet noodgedwongen, om hun tarieven naar beneden aan te passen. Slechts 3,9% kon zijn tarieven opschroeven. De overgrote meerderheid hield zijn tarieven op hetzelfde niveau.

Dat gold ook voor het binnenlands vervoer, waar 80,8% met dezelfde prijzen werkte als in het laatste kwartaal van vorig jaar. Opvallend is dat in deze categorie 10% zijn tarieven wist te verhogen.

Voor de bedrijven die hun prijzen moesten verlagen, was er toch nog een klein corona-lichtpuntje. Of eigenlijk twee. Allereerst daalden de olieprijzen in het eerste kwartaal flink, wat gepaard ging met een verlaging van de brandstofprijzen. Mede daardoor noteerde 26,9% van de nationale vervoerders een daling van de kostprijs, bij de internationale vervoerder lag dat percentage flink lager (12,7%). Dat andere lichtpuntje van de lockdown? Minder files.

Tweede kwartaal

Hoewel de cijfers over het eerste kwartaal van 2020 al niet rooskleurig waren, vrezen veel vervoerders dat ze het nog zwaarder gaan krijgen in het huidige kwartaal. Zij denken dat de grootste klap nog moeten komen. ‘Het tweede kwartaal is doorgaans een gunstiger kwartaal voor veel vervoerders, maar dit jaar valt de volle impact van de lockdownmaatregelen in deze periode’, meldt ITLB. Daardoor is de kans aanzienlijk dat de resultaten over het tweede kwartaal van dit jaar een stuk somberder zijn.

In het derde kwartaal zou dan mogelijk herstel kunnen optreden. Ook in België begint de lockdown langzaam minder streng te worden. Recente cijfers van Viapass, dat verantwoordelijk is voor de tolheffing, laten zien dat het wegtransport op de weg terug is. In de laatste week van mei waren er net zoveel vrachtwagens met een Belgische kenteken op de weg als in het pre-coronatijdperk. Het aantal buitenlandse trucks was nog wel aanmerkelijk lager.

Vergelijking met kredietcrisis

Het ITLB voert al decennia de conjunctuurenquete uit. Daardoor is het mogelijk om een vergelijking te maken met de terugval in transportactiviteit bij het uitbreken van de kredietcrisis ruim tien jaar geleden. Als de cijfers over het eerste kwartaal van 2020 worden vergeleken met het vierde kwartaal van 2008 en het eerste kwartaal van 2009, is te zien dat de pijn in met name het internationaal vervoer in het afgelopen kwartaal nog niet zo erg was als destijds. Vooral in het eerste kwartaal van 2009 waren er meer vervoerders die een afname zagen in het grensoverschrijdende wegtransport. Bij het nationaal vervoer was de afname van de transportactiviteit wel enigszins vergelijkbaar met de eerste kwartalen van de kredietcrisis.