Eind mei komen de betrokken luchtvaartautoriteiten bijeen en buigen zich over de maatregelen van de Amerikaanse vliegtuigfabrikant Boeing om het vliegen met de B737-MAX weer veilig te maken. Het gaat daarbij met name om een software-update van het beruchte MCAS-systeem.

Tijd dus om na te denken over de aansprakelijkheid. De toch onthutsende feiten spelen daarbij een centrale rol. Door de structuur van de romp van de nieuwe B737-MAX heeft Boeing ervoor gekozen bij het ontwerp om de motoren iets hoger aan de vleugels en meer naar voren te plaatsen. Daardoor was het vliegtuig van nature geneigd om tijdens de vlucht de neus omhoog te trekken. Zonder trimcorrectie zou een vluchtovertrek (stall) het gevolg zijn waardoor het vliegtuig zou neerstorten. Deze veranderde aerodynamica maakte dat het vliegtuig eigenlijk niet op de markt kon worden gebracht zonder nadere simulator-pilotenopleiding. En dat zou het vliegtuig veel duurder maken dan dat van concurrent Airbus.

Zo werd MCAS geboren. Dit systeem moest ervoor zorgen dat zodra een buitensensor doorgaf dat de neus van het vliegtuig om aerodynamische redenen omhoog ging, er direct automatisch een trimcorrectie plaatsvond, waardoor het omhoogtrekken ongedaan werd gemaakt. Het systeem zou op de achtergrond werken, zonder dat piloten dat in de gaten zouden hebben. Dus zonder dat zij een nadere training nodig zouden hebben. Bewust werd er ook voor gekozen om piloten niet vooraf van het bestaan van het systeem op de hoogte te stellen. Geen vermelding in de ‘flight manual’ en geen instructie hoe in noodgevallen het systeem kon worden gedeactiveerd.

Grondslag in de komende rechtszaken zal dan ook de productaansprakelijkheid zijn van Boeing, dat kan worden verweten een gebrekkig en gevaarlijk vliegtuig op de markt te hebben gebracht. Kijkend naar de commentaren van Amerikaanse luchtvaartjuristen zijn de rapen helemaal gaar als komt vast te staan dat Boeing vanaf aanvang heeft geweten van de gebreken en daarover uit concurrentiemotieven zijn mond heeft gehouden. De Amerikaanse rechtbanken kunnen dan hun deuren openzetten voor claims van mogelijk ook buitenlanders maar ook voor ‘punitive damages’. Kunnen ook luchtvaartmaatschappijen met B737-MAX’s hun schade verhalen op de fabrikant? Normaliter niet. In alle contracten, althans die ik van vliegtuigfabrikanten heb gezien, is de aansprakelijkheid daarvoor met hoofdletters uitgesloten. Maar ook hier kunnen de feiten leiden tot claims.

Twee opmerkingen ter relativering. Eerst: steeds duidelijker wordt dat er bij de ramp van Ethiopian Airlines sprake was van fouten van de piloten. Sinds de ramp bij Lion Air in oktober 2018 wisten zij dat ze in de gegeven omstandigheden de noodprocedure voor een ‘runaway stabilizer’ hadden moeten uitvoeren(zie hiervoor ook mijn recente bijdrage op LinkedIn). Deze omstandigheden kunnen een verlaging van de aansprakelijkheid van Boeing rechtvaardigen. Tweede punt betreft de gang van zaken rond de verzekering. De ervaring leert dat bij rampen de verzekeraars de handen ineenslaan en op basis van de feiten vooraf een verdeling van de schadelast afspreken. Dat geldt niet voor de genoemde ‘punitive damages’. Deze zijn als regel niet door de verzekering gedekt en zullen dus door Boeing zelf worden betaald. Mogelijk blijven ook andere leveranciers, zoals de leverancier van de MCAS software, niet buiten schot.