Zolang daar geen akkoord over komt kan het in het uiterste geval zelfs zo zijn dat de verbreding van de sluis in de Afsluitdijk niet doorgaat, laat een woordvoerder van de provincie Friesland weten.

Eerlijke verdeling

In de zomer van 2020 sloot de provincie Friesland een bestuursovereenkomst met het Rijk voor de verruiming van sluis Kornwerderzand. Met het totale project is ongeveer 215 miljoen euro gemoeid. Het Rijk betaalt daarvan 111 miljoen euro en 26,5 miljoen euro bestaat uit een marktbijdrage van ondernemers die belang hebben bij de verbreding, zo werd afgesproken. Maar daar zit het probleem, want het lukt nog niet om het eens te worden over de invulling van die marktbijdrageregeling. Het bedrijfsleven wil wel meebetalen, maar het vinden van een manier om die bijdrage eerlijk te verdelen over alle belanghebbende partijen blijkt lastig. Gevestigde bedrijven willen voorkomen dat nieuwe ondernemers in de toekomst meeprofiteren, zonder zelf bij te dragen.

In juni 2019 leek iedereen het eens over tolheffing, maar die oplossing bleek juridisch onhaalbaar. Een variant hierop, die vorig jaar door minister Cora van Nieuwenhuizen als oplossing naar buiten werd gebracht is inmiddels ook alweer van tafel, bevestigen zowel de provincie Friesland als de bij de gesprekken betrokken adviseur Gert Schouwstra aan Schuttevaer. Daarbij zouden alle superjachtwerven in het IJsselmeergebied met de provincie Friesland afspreken om een percentage van de projectwaarde van de schepen die worden gebouwd af te dragen aan een investeringsfonds. Voor de coasters en vissersschepen was het idee dat er per overgeslagen ton een opslag wordt geheven via de havengelden.

Nieuw overleg

Minister Van Nieuwenhuizen schreef de Tweede Kamer vorig jaar dat dat voorstel ‘een bestuurlijk en juridisch gedragen oplossing’ was. De variant hoefde door de marktpartijen en de regionale besturen alleen nog nader te worden uitgewerkt in regionale regelgeving, meldde de minister. Dat was echter toch een te snelle conclusie, blijkt nu. ‘Er waren juridische beletselen, het kan technisch niet. Maar het was geen kwestie van onwil’, vertelt adviseur Schouwstra.

Een kleine groep vertegenwoordigers van de marktpartijen, het ministerie en de provincie Friesland zijn nu opnieuw de mogelijke alternatieven voor de marktbijdrage aan het onderzoeken. Eind maart heeft over de voortgang en de eerste resultaten daarvan bestuurlijk overleg plaats met de minister. Schouwstra wil vooruitlopend daarop niet zeggen over welke mogelijkheden nu wordt gesproken. ‘Er is geen ruzie over de hoogte van de bijdrage, het gaat puur over de invulling. Het is een enorm ingewikkelde puzzel.’

Planning

De planning is om de verruimde sluis Kornwerderand in 2026 op te leveren, maar de tijd begint te dringen. Eind dit jaar moet er dan duidelijkheid zijn over de financiering, bevestigt een woordvoerder van de provincie Friesland. ‘Voorlopig heeft de vertraging in de uitwerking van de regeling echter nog geen consequenties voor de planning. Wanneer geen bijdrage van de markt kan worden geregeld, zullen de betreffende overheden moeten bepalen wat hiervan de gevolgen zullen zijn. In het uiterste geval kan het dus zo zijn dat dan de verbreding van de sluis niet doorgaat.’

Het project Verruiming sluiscomplex Kornwerderzand bestaat, naast de sluisverruiming, ook uit vervanging van de verkeersbruggen in de A7 bij Kornwerderzand en de verruimen van enkele vaargeulen in het IJsselmeer, zodat straks grotere schepen de havens van Makkum, Lemmer, Urk, Lelystad, Meppel en Kampen kunnen bereiken. Omdat de financiering van de sluis nog niet definitief is, wordt het project gefaseerd uitgevoerd. In de eerste fase worden de nieuwe bruggen gebouwd en vaargeulen verruimd. Het streven is om de nieuwe bruggen in 2025 gereed te hebben. De provincie Friesland voert het werk uit, in nauwe samenwerking met Rijkswaterstaat. Pas als er overeenstemming is over de marktbijdrage wordt begonnen met de tweede fase, de verruiming van de sluis.