Een kleinere spotmarkt, meer samenwerking tussen schippers en vaker lange-termijncontracten zijn noodzakelijk om te komen tot een stabielere en gezondere binnenvaartsector, was het eensluidende advies.

Laagwaterkosten

Van Nieuwpoort Zand & Grind berekende in 2018 twee miljoen euro extra door aan laagwaterkosten, schetste directeur Pim van Baren. Ook nam Van Nieuwpoort 10 tot 20% van de hogere vervoerskosten voor eigen rekening. Het bedrijf heeft een marktaandeel in het vervoer van bouwstromen van 15 tot 20%.

De hogere tarieven zorgen dat klanten minder snel voor de binnenvaart kiezen. ‘Het gevaar in onze sector is ook dat vervoer over water snel kan worden vervangen door wegvervoer.’ Dankzij de relatievloot van ruim 50 schepen kon Van Nieuwpoort alle klanten in 2018 blijven beleveren.

‘Bij ons verandert er bij laagwater niet zoveel voor onze vaste relatievloot. We bewegen wel mee met de marktprijzen, maar onze schippers krijgen altijd een vast tarief. Zelfs bij een halve lading.’ Maar blij is Van Baaren niet met het omhoog schieten van spottarieven tijdens extreme waterstanden. ‘We hadden soms wel eens een schipper, die dan van zijn buurman te horen kreeg dat hij het dubbele kreeg voor dezelfde reis.’

Door het laagwater kwamen fabrieken in Duitsland gedeeltelijk stil te liggen en was de schade ruim twee miljard euro. In Nederland bijna 300 miljoen euro.

Verstorend

CEO Diederik Jan Antvelink van logistiek dienstverlener Nedcargo gaf tijdens het Laagwater-event aan dat ‘laagwatertoeslagen niet zijn te uit te leggen’. Antvelink: ‘Mijn klanten zitten veelal aan een kanaal, waar de waterstand nauwelijks een rol speel. Toch worden zij geconfronteerd met die toeslagen en tariefsverhogingen omdat schippers allemaal naar de Rijn gaan. Laagwater werkt zeer verstorend. Onze filosofie is dat we minder afhankelijk willen zijn van de spotmarkt en daarom zelf capaciteit inkopen en schepen zoals de Den Bosch- en Nijmegen-Max laten bouwen samen met BCTN.’

Volgens binnenvaartexpert Wouter van der Geest van onderzoeksbureau Panteia moeten meer schippers langetermijn-afspraken maken met verladende partijen om zo de sterk fluctuerende prijzen tegen te gaan. ‘Voor een stabiele markt heeft de spotmarkt een te groot aandeel op dit moment.’

Droge-ladingmarkt

In de droge-ladingmarkt vaart zo’n 40 tot 50% van de schippers op die spotmarkt. ‘Maar als je op reisbasis je zaken afspreekt, dan moet je ook op reisbasis onderhandelen’, aldus Van der Geest. ‘En bij laagwater gaan de prijzen dan snel omhoog, bij hoogwater zakken de prijzen weg. Kleine spelers moeten allemaal lading verwerven. Op die manier word je tegen elkaar uitgespeeld door grote verladers. Dan krijg je sterk fluctuerende prijzen.’

Van der Geest adviseert schippers om elkaar op te zoeken. ‘De sector is uiteindelijk gebaat bij grotere samenwerkingsverbanden. Trek met elkaar op, dat kan ook in rederijvorm.’ Hij noemt NPRC als een goed voorbeeld. Maar ik denk dat schippers ook hun klanten zelf moeten spreken. En zoek elkaar op, biedt die vervoerszekerheid zelf aan.’

Langdurige afspraken

De binnenvaart moet betere, langdurige afspraken maken met verladende partijen om de sterk fluctuerende prijzen tegen te gaan. Dat is de boodschap van onderzoeker Wouter van der Geest van Panteia tijdens het Laagwater Event, gehouden door Schuttevaer.

Op de droge-ladingmarkt varen zo’n 40 tot 50 procent van de schippers op de spotmarkt. ‘Maar als je op reisbasis je zaken afspreekt, dan moet je ook op reisbasis onderhandelen,’ aldus Van der Geest. ‘En bij hoogwater zakken de prijzen dan weg, en bij laagwater gaan de prijzen snel omhoog.’ En dat is een gevaar voor de stabiliteit van de binnenvaartmarkt.

‘Verladers kunnen zeggen: laat maar, de kosten worden te hoog,’ legt de onderzoeker uit. ‘Voor een stabiele markt heeft de spotmarkt een te groot aandeel op dit moment. Kleine spelers moeten allemaal een lading verwerven, en op die manier wordt je tegen elkaar uitgespeeld door grote verladers. Dan krijg je hele fluctuerende prijzen.’ Van der Geest heeft begrip voor de schippers die niet graag gebonden zijn, en houden van de vrijheid van het varen. ‘Zij hebben geen zin om dat rondje om de kerk te varen. Maar als je vrij wil varen, dan ontkom je er gewoonweg niet aan om dat op de spotmarkt te doen.’ En ook de verladers hebben baat bij de spotmarkt, want zij zitten voor een dubbeltje eerste rang. Maar Van der Geest denkt dat ook zij langdurige contracten met schippers zien zitten. ‘Het is een afweging’, zegt hij.

Maar voor een heleboel verladers is het ook een goed verhaal om het zo te regelen.’ En de bevrachters, die vaak tussen een schipper en een verlader staan, spelen ook een rol daarin. ‘Zij bieden wel vervoerszekerheid, dat is veel moeilijker voor een individuele binnenschipper.’ Van der Geest adviseert schippers om elkaar op te zoeken. ‘De sector is uiteindelijk gebaat bij grotere samenwerkingsverbanden. Trek met elkaar op, dat kan ook in rederijvorm.’ Hij noemt NPRC als een goed voorbeeld daarvan. ‘De flexibele schil van de spotmarkt is nu te groot. De oplossing is niet makkelijk. Maar ik denk dat schippers ook hun klanten zelf moeten spreken. En zoek elkaar op, biedt die vervoerszekerheid zelf aan.

‘Laagwaterperiodes kost verladers moeite en geld’

Door stijgende tarieven op de spotmarkt tijdens laagwaterperiodes, zou het kunnen dat verladers een andere modaliteit gaan verkiezen boven de binnenvaart. Dat zei Pim van Baaren, directeur van Van Nieuwpoort Zand & Grind, tijdens het Schuttevaer Laagwater Event 2021.

Van Nieuwpoort Zand & Grind heeft in de Benelux een marktaandeel in het vervoer van bouwstromen van 15 tot 20 procent. Een grote speler in de bouwsector dus. En ook zij hebben last van de extreme waterstanden. In 2018 kwamen zij er al snel achter dat het misging met het extreem lage water. ‘Meestal hebben we een laagwaterperiode na de zomer. Maar in 2018 hadden we er al een in januari, en daarna kregen we een mooi voorjaar. Dat waren allemaal elementen die ons lieten zien dat we moesten anticiperen op een lange laagwaterperiode, met name op de laagwatergevoelige rivieren zoals de Rijn.’

In 2018 maakte het bedrijf dan ook extra kosten door het extreme water. ‘We moesten die periode twee miljoen euro aan laagwaterkosten doorberekenen aan klanten.’ Als verlader maakt Van Nieuwpoort afspraken met zijn klanten, die ook graag het risico op laagwaterkosten weg willen nemen. ‘Dus hebben wij dan ook 10 tot 20 procent voor eigen rekening genomen.’ Het bedrijf slaagde erin al zijn klanten te bedienen, maar dat kostte moeite en geld. ‘De bouwsector ging echt door. Het was echt verrassend dat de sector zo hard in beweging kwam.’ De productielocaties op de minder laagwatergevoelige rivieren werd opgevoerd. En ook vanuit België en het noorden kwamen extra vervoerstromen op gang.

Maar hoe vormt die prijs zich tijdens een periode van laagwater? ‘Bij ons verandert er niet zoveel voor onze vaste relatievloot,’ aldus Van Baaren. ‘We bewegen wel mee met de marktprijzen, maar onze schippers krijgen altijd een vast tarief. Zelfs bij een halve lading. De schipper profiteert dan niet bij de spotmarkt.’ Maar blij is Van Baaren niet met het omhoog schieten van spottarieven tijdens extreme waterstanden. ‘We hadden soms wel eens een schipper, die dan van zijn buurman te horen kreeg dat hij het dubbele kreeg voor dezelfde reis.’ De hoge tarieven kan er ook voor zorgen dat klanten minder snel voor de binnenvaart kiezen. ‘Het gevaar in onze sector is ook dat vervoer via water snel vervangen kan worden door wegvervoer.’ En dat zou negatief uitpakken voor de binnenvaart. Het vervoer van zand en grind kan niet zonder de binnenvaart, maar de binnenvaart kan ook niet zonder het vervoer van die bouwstoffen, zoals een kijker van het Laagwater Event opmerkte.

Van Baaren heeft ook kritiek op de houding van de Nederlandse politiek. ‘Vanuit de politiek is er minder draagvlak om binnenlands vergunningen vrij te geven voor zand- en grind-winlocaties, net zoals in Duitsland. Er vindt dus al een verschuiving plaats van ladingstromen vanaf de Rijn naar importstromen.’ ‘We zien nu dat er alternatieve stromen op gang komen,’ zegt Van Baaren, kijkend naar de toekomst.

Bekijk de terugblik van het Laagwater Event: