Op het Twentekanaal werd in de oude situatie havengeld berekend over de volle tonnenmaat van het schip. Vervoerders en verladers vonden dat onredelijk. Gezien de diepgangbeperking van 2,20 meter op het kanaal kunnen de meeste schepen in werkelijkheid minder tonnen lading meenemen dan hun capaciteit is. Men wilde daarom liever betalen over de tonnen die werkelijk worden aan- en afgevoerd. Die lobby vond pas gehoor nadat uit onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens (NVB), het Centraal Bureau Rijn- en Binnenvaart (CBRB) en Koninklijke BLN-Schuttevaer naar voren kwam, dat berekening over de geladen tonnen en teu’s niet alleen rechtvaardiger is, maar ook een stimulans zou zijn voor milieuvriendelijk vervoer over water.

Knallende kurken

De gemeenten aan het Twentekanaal die samen Port of Twente vormen (Almelo, Enschede, Hengelo, Hof van Twente en Lochem), gingen overstag. De ambtenaren konden aan de slag met een nieuwe verordening. Bij de binnenvaart en het verladend bedrijfsleven knalden de champagnekurken vanwege de geslaagde lobby.

Maar eind vorig jaar werd voor een bepaalde groep schippers duidelijk dat er een addertje onder het gras zit. Het betreft 24 abonnementhouders. Die betaalden voorheen met één factuur voor het hele jaar havengeld, maar die mogelijkheid is per 1 januari geschrapt. Nu er immers over de werkelijk geladen tonnen wordt afgerekend, kan het havengeld per reis verschillen. Voortaan moet dus elke reis worden afgerekend en dat pakt in de praktijk onvoordelig uit voor de abonnementhouders.

Zoutpendel

‘Ik betaalde 7000 euro per jaar en dat gaat nu naar 19.000 euro. Zomaar plotseling. Niemand heeft hierover met ons gesproken. Toen we het vernamen, was het besluit al genomen’, vertelt binnenvaartondernemer Eelke Fransbergen (‘ms Ortygia’), die samen met elf collega’s in de zogenoemde zoutpendel van de NPRC zit. Ze doen ieder jaarlijks tot wel 75 reizen zout van Hengelo naar Duitsland. ‘Denk ook eens aan de administratieve last die het met zich meebrengt als we alles per reis moeten doorgeven. En niet alleen voor ons, nog meer voor het havenbedrijf.’

Havenmeester Gerrie Waanders erkent dat de nieuwe havengeldberekening ongunstig uitpakt voor de abonnementhouders. Hij begrijpt dat dit ophef geeft en dat de gedupeerden eisen dat het zogenoemde jaarbriefje weer wordt opgenomen in de verordening. Maar dat is volgens hem nog niet zo makkelijk. Bovendien brengt hij een nuancering aan. Het havengeld is niet sterk gestegen en is met iets meer dan 14 cent per ton marktconform, aldus Waanders. ‘Het abonnement is gebaseerd op maximaal 26 havenbezoeken. De zoutschepen doen wel 70 reizen. Dus je zou ook kunnen zeggen dat ze na de 26ste reis gratis zijn binnengekomen.’

Havenmeester Waanders wijst er ook op dat de jaarabonnementen nog geldig blijven tot ze aflopen. ‘Vlak voor kerst hebben nog drie schepen hun abonnement verlengd.’

Geen vergissing

Regiovertegenwoordiger Fiona Oomen van Koninklijke BLN-Schuttevaer hoorde afgelopen zomer voor het eerst van de afschaffing van het jaarbriefje en schrok daarvan. Sindsdien probeert BLN-Schuttevaer in gesprek te komen met de politiek verantwoordelijken. ‘Die afschaffing is nooit ter sprake gekomen. De jaarabonnementen moeten wat ons betreft meteen terugkomen.’ Samen met salesmanager Anne-Ruth Scheijgrond van Containerterminal Twente (CTT), die voor de containerschepen een aantal jaarabonnementen bezit, is in september een eerste brief over de kwestie gestuurd naar de gemeenten Almelo en Hengelo.

‘Tot nu toe zonder resultaat’, zegt Scheijgrond. Zij denkt dat het schrappen van de jaarbriefjes geen vergissing is. De vrees bestond namelijk dat de haveninkomsten zouden dalen. Afschaffing van de jaarbriefjes zorgt voor compensatie. ‘Dit kan natuurlijk niet. Alle havens kennen jaarbriefjes.’

Havenmeester Waanders zegt dat de ommezwaai in havengeldberekening absoluut budgetneutraal moest gebeuren. En dat ook nog moest worden verdisconteerd dat schepen met een Green Award korting krijgen.

Overleg

Niettemin is de havenmeester bereid het gesprek aan te gaan. ‘In het tweede kwartaal zal ik een overleg organiseren. Dan moeten we zien of we eruit kunnen komen. Of we nog iets kunnen bedenken om het leed te verzachten. Maar een eventuele aanpassing kan dan op z’n vroegst pas ingaan in 2022.’

Tweede-Kamerlid Roy van Aalst (PVV) heeft Cora van Nieuwenhuizen, demissionair minister van Infrastructuur en Waterstaat, gevraagd de verdubbeling van het havengeld van Port of Twente terug te draaien. Volgens de in Enschede geboren Van Aalst zijn binnenvaartschippers in Twente al in ernstige financiële problemen gekomen door de extreme prijsverhoging. ‘Een deel van de getroffen binnenvaartschippers is betrokken bij de logistiek van de medische sector en moet daarom juist in deze tijd het werk kunnen blijven uitvoeren’, schreef hij in zijn vragen aan Van Nieuwenhuizen. ‘Ook verkeert de binnenvaart al in zwaar weer en deze enorme kostenstijging is daarom zeer onwenselijk.’

Van Aalst stelt verder dat de extra kosten voor de binnenvaart de door de overheid gewenste modal shift juist onmogelijk maken.