Als Europa de komende jaren met de armen over elkaar zou gaan toekijken hoe de binnenvaart het er van af brengt, ziet Europarlementariër Caroline Nagtegaal-van Doorn het somber in voor de blauwe bedrijfstak, die ze gedomineerd ziet worden door grote, op vervuilende diesel varende vaartuigen. Met de nu gepresenteerde position paper voor een ‘toekomstbestendige binnenvaart’ hoopt de Nederlandse politica de Europese Commissie dan ook tot daden te bewegen. De steun van alle liberale partijen in het Europarlement, die zich hebben verenigd in de Renew Europe Group, heeft ze alvast. Op het document is eendrachtig het ‘Renew’-stempel gezet.

Verandering

De binnenvaartsector zelf wil maar al te graag het roer omgooien. De ideeën van de Nederlandse Europolitica zijn gestoeld op gesprekken die ze de afgelopen maanden met tal van vertegenwoordigers uit de branche heeft gevoerd. ‘De sector lijkt eensgezind te zijn en deelt te overtuiging dat verandering onontkoombaar is. En dat het beter is om die verandering nu actief te helpen vorm te geven in plaats van later mee te gaan liften’, zo staat in het nieuwe strijdplan te lezen.

De binnenvaart heeft haar waarde dit jaar laten zien, aldus de position paper, door ondanks trammelant met bijvoorbeeld graan- en staaltarieven en ondanks de corona crisis hard te blijven werken en essentiële goederen door Europa te blijven distribueren. Europa heeft het belang van de sector volgens de liberalen tot nu toe niet genoeg onder ogen gezien en de binnenvaart ‘onvoldoende geëxploiteerd’, maar nu is volgens hun document wel ‘bewezen dat Europese steun belangrijker is dan ooit’.

660 vrachtwagens

Caroline Nagtegaal-van Doorn beschrijft in het strijdplan hoe de binnenvaart op het eerste oog best tegen een stootje kan. Op sommige transportcorridors speelt de binnenvaart een aanzienlijke rol, onder de bezielende aanvoering van Nederland, en de schepen zijn grote slokops van vrachtwagenlading, precies zoals pleitbezorgers van de modal shift dat graag willen zien. Een doorsnee binnenvaartschip kan 120 vrachtwagens vervangen, en zelfs het kleinste vaartuig neemt nog altijd ongeveer 14 truckladingen mee. De grootste modellen maken op een enkele vaart zelfs 660 vrachtwagens overbodig.

Indrukwekkende cijfers, maar het kan ook te veel van het goede zijn, zo wordt in het liberalenplan duidelijk gemaakt. Schaalvergroting mag dan efficiënt en financieel aantrekkelijk zijn, ‘het nadeel is dat van sommige waterwegen weinig tot geen gebruik meer wordt gemaakt doordat de grote schepen operationele moeilijkheden hebben’. Problemen met droogte en laagwater dragen er nog verder aan bij dat door de inzet van die binnenwaterreuzen ‘aanzienlijke gedeelten van de waterwegen niet ten volle voor vrachtvervoer worden benut’.

Renewers

De ‘Renewers’ willen graag zien dat de potentie van de binnenwateren in de toekomst wél wordt aangewend om tot in alle uithoeken van het continent vracht te vervoeren. Dat vraagt om investeringen in flexibelere, innovatieve, kleinschaligere scheepsontwerpen, aldus de liberale pleitbezorgers. En om helemáál klaar te zijn voor de duurzame, groene en tegelijkertijd welvarende wereld die over dertig jaar een feit zou moeten zijn, moeten die nieuwe schepen in de binnenvaart vanzelfsprekend op milieuvriendelijke wijze worden voortbewogen. Op zichzelf al een keiharde noot om te kraken, want ‘momenteel gebruiken binnenvaartschepen bijna uitsluitend fossiele brandstoffen.’

Geld om te investeren zit echter nou juist bij de grote spelers die die megaschepen bouwen en niet bij de kleinere binnenvaartondernemers, zeker niet nu familiebedrijven hun spaarvarkens door de coronacrisis leeg hebben moeten schudden. Zoals Nagtegaal-van Doorn deze zomer in haar NT-opiniestuk schreef: ‘groen is poen’, en in de position paper staat dan ook dat Europa snel met een financieringsplan moet komen om de bedrijven te steunen. De liberalen willen het voor kleinere scheepsbouwprojecten makkelijker maken om financiële steun los te krijgen bij de Europese Investerings Bank, onder meer door de mogelijkheden voor ‘pre-oplevering financiering’ te verruimen.

De liberalen willen bovendien dat Brussel gaat regelen dat alternatieve aandrijvingsmethoden gecertificeerd kunnen worden. Ze noemen het ‘de hoogste tijd’ dat de Europese Commissie hiervoor werkgroepen aan het werk zet.

Groene initatieven

Op zich ontbreekt het in de huidige situatie niet aan groene initiatieven in de sector. Integendeel, stelt het rapport. Alleen al het gebruik van waterstof in de binnenvaart is onderwerp van meer dan zeventig verschillende Europese projecten. Maar alle kennis die daarbij wordt opgedaan, wordt niet genoeg gedeeld met andere belangstellenden. De liberalen ziet onderzoeken die elkaar ‘overlappen’ en ‘een gemiste kans om met het coördineren van inspanningen en het delen van kennis betere resultaten te boeken’. Ook daar zien de Europarlementariërs een schone taak voor Brussel om het geheel in betere banen te leiden.

Het door Nagtegaal-van Doorn en haar Renew-geestverwanten opgestelde strijdplan telt maar twintig kantjes, maar geeft de Europese Commissie daarin volop huiswerk. Zo staat er ook een oproep in om een ‘crisis management plan’ te maken voor de Europese waterwegen. Het merendeel van de binnenwatertransporten, 75%, passeert landsgrenzen, en de coronacrisis heeft volgens de liberalen laten zien hoe belangrijk én fragiel het logistieke systeem is.

Autonoom varen

Een ander belangrijk element in het Nagtegaal-van Doorn-plan is autonoom varen, een fenomeen dat in potentie voor een ‘revolutie’ kan zorgen in de sector. Ook bij zelfvarende schepen zijn het andermaal de grote rederijen die in ‘pole position’ liggen om van de efficiencywinst te profiteren, terwijl het voor de traditionele familiebedrijven alleen maar moeilijker kan worden om met de grootmachten te concurreren, schreef de politica eerder in NT. In de nieuwe position paper wordt gesteld dat het autonoom varen bedreigingen én kansen met zich meebrengt. Als machines het werk aan boord (deels) overnemen, hoeft dat volgens de liberalen niet automatisch met banenverlies gepaard te gaan. Om de baas te blijven over de technologie, zullen de mensen wel goed opgeleid en getraind moeten worden, en daarom is het volgens de liberalen zaak om extra in ‘menselijk kapitaal’ te investeren.

Het plan benadrukt het belang van digitalisering in de sector en verwacht dat een toenemende beschikbaarheid van data kan helpen om de goederenbewegingen in Europa nauwgezetter in kaart te brengen. De Europese modal shift-strategie kan op die data worden afgestemd, daarom moet de Europese Commissie volgens de liberalen het voortouw nemen om zo’n gedegen analyse van goederenstromen te maken. ‘Dat is van het grootste belang.’

Hubs

Tot de ‘zeven pilaren’ die in de position paper worden aangedragen om de binnenvaarttoekomst te voorzien van een stabiele ondersteuning, behoren naast de modal shift, de vergroening, de digitalisering/automatisering, de educatie/training en de EU-financiering ook nog de havens en het toerisme. De havens moeten volgens de liberalen hubs voor schone energie worden, waarbij er volgens hen wel streng op moeten worden toegezien dat buitenlandse investeringen in Europese havens geen bedreiging vormen voor de ‘Europese strategische autonomie’.

En wat het toerisme betreft: voordat de coronacrisis uitbrak, beleefden de Europese riviercruises een gezond 2019, en de Renewers dringen er bij de Europese Commissie dan ook op aan om het waterwegtoerisme in de plannen voor de komende decennia een belangrijke rol te geven. Ze denken daarbij niet alleen aan reisjes langs de Rijn, maar ook aan ferries, watertaxi’s en watershuttles. De helft van de Europese bevolking woont immers in de nabijheid van water, weten Nagtegaal-van Doorn en haar collega’s.