Voor de monitor onderzocht het Erasmus Centre for Urban, Port and Transport Economics (Erasmus UPT) het economische belang van de Nederlandse binnenhavens. Wie oppervlakkig kijkt, ziet goede rapportcijfers: het vervoer over water profiteerde flink van de economische groei van de laatste jaren en met name het containervervoer nam fors toe. Vanzelfsprekend had die groei een positief effect op de binnenhavens.

Wie echter dieper de cijfers induikt, ziet dat niet alle havens evenredig van de economische groei profiteerden. Haveneconoom en auteur van het rapport, Martijn Streng, beaamt dat de economische betekenis van de Nederlandse binnenhavens op het eerste oog in lijn is met de vorige monitor. ‘Economisch en qua werkgelegenheid blijven de havens best op niveau, maar er zijn toch flink wat verschuivingen.’

Multifunctionele containerhavens

Enerzijds zijn die verschuivingen terug te voeren naar andere rekenmethodes en nieuwe en nauwkeurige gegevens van onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Anderzijds is er vooral duidelijke groei te zien bij de containerhavens. ‘Het aantal multifunctionele containerhavens is toegenomen van drie naar negen, zoals Oosterhout, Waalwijk, Gorinchem, Roermond en Tiel.’

De containeroverslag in de binnenhavens is geleidelijk toegenomen tot bijna 6,5 miljoen teu in 2018. ‘Er is een trend zichtbaar dat er meer multifunctionele containerhavens in Nederland zijn. Nieuwe containerterminals, zoals Flevokust nabij Lelystad, vullen ontbrekende links in het containernetwerk in. De meeste van deze terminals laten een sterke groei zien.’

Zo is in Alblasserdam in 2018 ruim 104.000 teu overgeslagen, terwijl dat drie jaar eerder nog maar 3000 teu was. De economische waarde van de multifunctionele containerhaven en containerhaven is sterk toegenomen: samen leveren ze ruim 1,1 miljard euro directe toegevoegde waarde en bieden ze werkgelegenheid aan 11.500 mensen.

Die groei heeft volgens Streng niet direct iets te maken met stimuleringsmaatregelen van de overheid. ‘Nee, in de cijfers is geen direct effect van de beoogde modal shift te zien’, zegt Streng resoluut. Volgens de haveneconoom is e-commerce de duidelijkste driver van de groeiende containerhavens. Bedrijven als Coolblue en Bol.com bouwen hun distributiecentra bij containerhavens.

‘Naar die warehouses worden hoofdzakelijk containers vervoerd. Daardoor is daar de werkgelegenheid en de economische toegevoegde waarde flink toegenomen.’ Ook op mondiaal niveau is er volgens Streng nog steeds sprake van verdere containerisatie.

Op peil

De multifunctionele industriehavens deden het eveneens goed de afgelopen jaren, schrijft Streng. Die havens boden direct werk aan 7400 mensen en leverden 1,2 miljard euro op. Bij havens zoals Delfzijl, Hengelo en Bergen op Zoom bleven de economisch prestaties op het niveau van 2014.

De agrohavens daarentegen namen af in belang. Hun aantal daalde van negen naar zeven. Hierdoor nam de directe werkgelegenheid af naar ruim 6000 werknemers; de toegevoegde waarde daalde licht naar 732 miljoen euro.

Uit de Binnenhavenmonitor komt naar voren dat de economische waarde van de havens in de Drechtsteden fors is gestegen. Deze havens vormen de buitencategorie door hun omvang. De werkgelegenheid steeg naar bijna 8400 werknemers en de directe toegevoegde waarde naar ruim een miljard euro. De ontwikkeling kan gedeeltelijk worden verklaard vanuit de overslagstatistieken; vooral in Alblasserdam is sprake van een sterke stijging van de containeroverslag.

Na opening van het transferium in Alblasserdam in 2015 was sprake van een rustige start, maar intussen is de overslag sterk opgelopen.

Binnenvaart groeit sneller dan wegtransport

De afgelopen jaren ging het economisch voor de wind; er was sprake van flinke groeicijfers voor de gehele economie. In 2018 werd 683 miljoen ton binnenlandse goederen vervoerd met alle modaliteiten; een toename van 9,3% ten opzichte van 2014.

Procentueel groeide de binnenvaart sneller dan het wegvervoer in deze periode met 9,9% in 2018 ten opzichte van 2014. In totaal was sprake van een stijging van 11 miljoen ton in de binnenlandse vaart.

De Binnenhavenmonitor brengt alle economische prestaties van de Nederlandse binnenhavens in een bepaald jaar in kaart. Hoewel de monitor de naam draagt van 2019, gaat het om gegevens over 2018. De data van deze Binnenhavenmonitor worden vergeleken met die van 2014.

De monitor 2019 laat zien dat de directe toegevoegde waarde van de binnenhavens in Nederland een omvang heeft van 7,7 miljard euro: een stijging van 150 miljoen euro. De directe werkgelegenheid in de Nederlandse binnenhavens is berekend op 64.400 mensen. Ten opzichte van 2014 is de werkgelegenheid vrijwel gelijk gebleven.

Economen kijken ook altijd naar de indirecte toegevoegde waarde. Dat cijfer zegt hoeveel economische bedrijvigheid er als gevolg van die havens ontstaat. Volgens Erasmus UPT zijn de binnenhavens in totaal goed voor een toegevoegde waarde van 12,8 miljard euro.

De binnenvaart werd in 2018 geconfronteerd met een extreem lange periode van laag water. Er is elk jaar wel sprake van laagwater, maar in 2018 was de waterstand lager én duurde die periode veel langer.

‘Binnenhavens zoals bijvoorbeeld Deventer hebben hier flink hinder van gehad; de totale overslag in tonnen daalde daar van ruim 1 miljoen ton in 2017 naar een kleine 700.000 ton in 2018. Ook in Arnhem werd de toevoer van olie/benzine ten behoeve van de oliedepots als gevolg van het lage waterpeil aanzienlijk beperkt, waardoor er zelfs benzineschaarste bij de benzinestations in Oost-Nederland ontstond.’